Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Nisan (55)      Mart (138)      Şubat (201)      Ocak (190)

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türk Hukukunda Sınır Dışı Etme Geri Gönderme ve Geri Verme

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türk Hukukunda Sınır Dışı Etme Geri Gönderme ve Geri Verme



Sayfa Sayısı
:  
441
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
2012
ISBN NO
:  
978-605-352-041-2

0,00 TL

Bu ürün şu anda stoklarımızda yok!
Yazarın diğer ürünlerine gözatmanızı tavsiye ederiz...











GİRİŞ Konunun Takdimi ve Önemi Uluslararası ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkilerin tarihte eşi görülmemiş ölçü¬de yoğunlaştığı çağımız, bir hareket çağı olarak nitelenebilir. Zira kişiler, sermaye¬ler ve hizmetler hiçbir zaman günümüzdeki kadar kolay dolaşıma tabi olmamıştır. Gittikçe küçülen dünyamız, adeta küresel bir köy halini abraştır. Kişilerin kolayca sınırlan geçtiği, çeşitli uluslardan binlerce insanın, her an türlü nedenlerle bir ülke¬den ötekine gidip geldikleri gözlenebilmektedir. Kendi ülkesinde vatandaş olarak haklar ve yükümlülükler sahibi olan birey, kısa bir yolculuktan sonra birden kendi¬sini "yabancı" denilen yeni ve daha elverişsiz bir statü içinde bulabilmektedir. Bir kişinin, vatandaşı olduğu ülkeyi terk etmesi ile başka bir ülkeden mülteci¬lik statüsü çerçevesinde veya insani nedenlerle, bir koruma talep etmesinin çok çeşitli nedenleri bulunabilir. Kişi bir doğal afetten, salgından veya toplu bir sefa¬letten, bir iç savaş ya da insan haklarını çiğneyen kamu makamları veya diğer güçlerce yapılan zulümlerden etkilenebilir. Bu nedenlere, salt ekonomik saikler veya suç eylemleri eklenebilir. Bu değişik sebepler arasında ayrım yapabilme genellikle hassas ve zor bir konudur. Göç olgusu insanlık tarihi kadar eski olsa da, günümüzde geçmiştekine naza¬ran daha görünür olmuştur. İster göç alan veya göç veren, isterse transit ülkeler söz konusu olsun, bir şekilde her ülke kendini bu konu ile ilgili hissetmektedir. Türkiye, bugün birçok ülkeden, çeşitli nedenlerle gelen farklı din, dil ve ırktaki yabancı göçmenin ve sığınmacının yollarının kesiştiği bir ülkedir. Bu çerçevede Türkiye sadece göç alan bir ülke değil, aynı zamanda başka ülkelere gitmek iste¬yen yabancıların kullandığı bir geçiş ülkesidir.′ Avrupa′ya giderek artan ölçüde yasa dışı yollarla girmeye çalışanların yanı sı¬ra, önemli bir bölümünü Türk vatandaşlarının oluşturduğu yerleşik yabancılar, ikinci kuşak yabancılar ile ticari, turistik vb. yasal yollarla gelen yabancılar ara¬sında da, kamu düzeni ve güvenliği gibi gerekçelerle, haklarında sınır dışı veya geri gönderme işlemlerine başvurulanlar olabilmektedir. Ayrıca işledikleri suçlar nedeniyle, geri verme amacıyla uluslararası düzeyde aranan kişilerin sayısı da giderek artış göstermektedir. Sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme kavram ve işlemleri zaman za¬man yerli ve yabancı bilimsel yayınlarda bile birbirine kanştırılabilmektedir. Mül¬tecilerin Hukuki Statüsüne Dair Sözleşme, İşkenceye Karşı BM Sözleşmesi ile AİHS ve AİHM içtihatlarının terminolojisi dikkate alınarak çevrilmesi gereken bu terimlerin Türkçeleri konusunda da doktrinde ve mevzuatta yeknesak bir kullanı¬ma ihtiyaç vardır. Bize göre, bu terimlerin, doktrinde ve mevzuatta "ülkeden uzaklaştırma işlemleri" üst terimi ile ifade edilmesinde yarar bulunmaktadır. Esas itibariyle, uluslararası hukuk, yabancıların ülkeye girişi, ikameti ve uzak¬laştırılmaları konularında devletlerin geniş bir takdir yetkisine sahip olduğunu kabul etmektedir. Diğer yandan, uluslararası hukukta gerek ikili anlaşmalar, ge¬rekse çok taraflı uluslararası sözleşmeler, suç işleyen yabancı kaçakların talep eden taraf devletlere geri verilmesi yükümlülüğünü içermektedir. Aralannda ikili veya çok taraflı herhangi bir anlaşma yoksa, talep edilen devlet şüpheli, sanık veya hükümlüleri talep eden devlete geri verip vermemekte serbesttir. Ancak, devletler uluslararası hukuk çerçevesinde sınır dışı etme ve geri gön¬derme alanında sahip oldukları takdir yetkilerini kullanırken veya geri verme yükümlülükleri doğrultusunda işlem tesis ederken, uluslararası teamül hukuku kuralları (örneğin iltica hukukunda non-refoulement ilkesi) ile insan haklarına ya da belli yabancı kategorilerine ilişkin evrensel veya bölgesel sözleşmeleri de dik¬kate almak zorundadırlar. Dolayısıyla, günümüzde yabancıları ülkeden uzaklaş¬tırma sonucunu doğuran tüm işlemlerin uluslararası insan hakları standartlan ile uyumunun sağlanması, bu alandaki uluslararası hukuki çerçeve ve insan haklan denetim organları açısından önem taşıyan bir konudur. Evrensel ve bölgesel insan haklan sözleşmeleri, içerdikleri temel hakların ihla¬li durumunda tüm yabancılara koruma sağlarken; vatansızlar, mülteciler ve göç¬men işçiler gibi yabancı kategorileri ise münhasıran kendilerine özgü uluslararası anlaşmalardan da yararlanmaktadırlar. Mülteci ve sığınmacılar uluslararası hukuk düzenlemelerine en fazla konu olan yabancı türüdür. Kısaca Cenevre Sözleşmesi olarak bilinen 1951 tarihli "Mülteci¬lerin Hukuki Statüsüne Dair BM Sözleşmesi"nin 33′üncü maddesi, artık bir ulus¬lararası teamül hukuku kuralı olarak kabul gören, sığınmacı ve mültecilerin ırkı, dini, vatandaşlığı, belirli bir sosyal gruba aidiyeti veya siyasi düşünceleri nedeniy¬le hayat hakkı veya hürriyetinin tehlikeye düşeceği ülkeye sınır dışı edilmesini ve geri gönderilmesini yasaklamaktadır. Artık uluslararası bir teamül hukuku kuralı oluşturduğu kabul gören bu önemli hüküm, "non-refoulement" veya "geri gön¬dermeme" ilkesi olarak bilinmektedir. İşkenceye Karşı BM Sözleşmesi ise, her üç kavramı birlikte kullanarak tüm yaban¬cılara yönelik sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme durumunda gönderilecekle¬ri ülkede işkence tehlikesine karşı doğrudan koruma öngörmektedir. Bu sözleşme çerçevesinde "İşkenceye Karşı Komite", Medeni ve Siyasi Haklara Dair BM Sözleş¬mesinin işkence yasağına ilişkin 7′nci maddesi çerçevesinde de "İnsan Haklan Ko¬misyonu", yabancıların uzaklaştınlması tedbirlerine karşı bireysel başvurulara bak-maktadırlar. Bunlara bireysel başvuru yapılabilmesi, ancak -yargısal olmayan organlar olan- söz konusu komitelerin bu yetkisini tanımış devletlere karşı mümkündür. Bölgesel düzeyde, Avrupa Konseyi (AK) bünyesinde hazırlanan Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi (AİHS) ve denetim mekanizması olan ve hâlihazırda zorunlu yargı yetkisi2 ve kararlarının infazını takip mekanizması3 ile benzerleri arasında ayrıcalıklı bir yere sahip olan Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi (AİHM), alanın¬da en ileri ve etkili mekanizma olarak kabul edilmektedir. Bu etkinliğin en önemli sebeplerinden biri, AİHS′nin 1, 19 ve 46′ıncı madde¬lerinin birlikte yorumundan AİHM kararlarının taraf devletlerce bağlayıcı kabul edilmesi ve kararlarının gereğinin yerine getirilmesidir. AİHM′nin içtihatları, özellikle de ihlal kararlan Sözleşmeye taraf devletlerin iç hukuklan ve/veya uygu¬lamalarını değiştirmelerine neden olmuştur. Türkiye bunun tipik örneklerinden biridir. Gözaltı sürelerinin kısaltılmasından idam cezasının ve Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kaldmlmasına kadar bir çok konuda anayasal/yasal düzeyde yapılan iyileştirmelerde AİHM kararlannın doğrudan etkisi bulunmaktadır. Geçmişteki Sözleşme organlannın içtihadını geliştirerek sürdüren AİHM, ya¬bancıları sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme tedbirlerine karşı korunma¬sında da, giderek artan ve gelişen bir rol üstlenmektedir. AİHS, elli yılı aşan uy¬gulama sürecinde, AK′yi oluşturan demokratik toplumların ortak değer ve ideal¬lerini dikkate alan Sözleşme organlannın insan haklan alanında ortaya koyduklan standartlarla, Avrupa kıtasında 800 milyonu aşkın 47 ülke vatandaşının yanı sıra üye ülkelerin yetki alanında bulunan yabancıları da ilgilendiren ortak bir kamu düzeninin "anayasal belgesi" halini almıştır. Yabancılann sınır dışı, geri gönder¬me ve geri vermeye karşı dolaylı korunması, AİHM′nin, AİHS′ye taraf olmayan ülkelerin de koşullanm, mevzuat ve uygulamalarını değerlendirmesine imkân vermektedir. Bu yetki AİHM′ye, yönetimlerin üzerindeki iç ve dış kamuoyu bas¬kısını artırmak suretiyle, AİHS sistemi dışındaki ülkelerin de insan haklan ve demokratik standartlannın gelişmesine katkı sağlama kabiliyeti sunmaktadır. AİHS′nin ülkeden uzaklaştırma işlemlerine karşı sağladığı en önemli güvence¬ler Sözleşme organlannın "dolaylı koruma"sından kaynaklanmıştır. Buna göre; bir yabancının uzaklaştınlması karan, Sözleşme tarafından korunmayan bir hak¬kın (sınır dışı edilmeme, geri gönderilmeme veya geri verilmeme hakkı) ihlaline neden olmasa bile, AİHS tarafından korunan başka haklann ihlalinin sebebi olabi¬lir ve bu bakımdan, Sözleşme organlannın kontrolüne tabi olabilir. Aslında, AİHS, sınır dışı, geri gönderme ve geri vermeye karşı açık ve doğrudan bir koruma getiren herhangi bir hüküm içermemektedir. Sadece Sözleşme′nin 5′inci maddesinin 2,4 ve 5′inci fıkraları, maddenin 1- f bendi uyarınca yabancıların geri gönderme, sınır dışı etme ve geri verme amacıyla özgürlükten yoksun bırakıl¬maları halinde bazı güvenceler sağlamaktadır. Ayrıca AİHS, sığınma arama ve iltica haklarını da garanti etmemektedir. Sözleşmenin bu alandaki eksikliği sonra¬dan hazırlanan 4 ve 7 nolu Protokollerin ilgili hükümleri ile giderilmeye çalışılmış¬tır. Ancak bu hükümler de, ihtiyaca cevap vermekten uzaktır. Çünkü yabancıların toplu sınır dışı edilmesinin yasaklanması ve ülkede usulüne uygun olarak ikamet eden yabancılara usule ilişkin garantiler dışında doğrudan bir koruma sağlamamak¬tadır. Diğer yandan AİHM, Sözleşmenin en önemli maddelerinden olan adil yargı¬lama hakkına ilişkin 6′ncı maddesinin gönderen ülkede sınır dışı, geri gönderme ve geri verme davalanna uygulanmasını kabul etmeyerek, yabancıları bu maddenin doğrudan korumasından mahrum bırakmaktadır. Dolayısıyla Sözleşmenin doğru¬dan korumasının bir çok açıdan eksik ve yetersiz kaldığı söylenebilir. Bu çalışmanın temel tezlerinden biri, AİHS′nin bu alanda yabancılara sağladığı benzersiz korumanın bizzat ve doğrudan Sözleşmeden ve onda yer alan haklardan değil de, Sözleşme organlarının bir yorum tekniği olarak geliştirdikleri "dolaylı ko¬ruma" ve türettikleri dolaylı haklardan kaynaklandığıdır. Öyle ki, AİHS sınır dışı etmeme, geri göndermeme ve geri vermeme haklarını içermediği, göç ve sığınma konularını düzenlemediği halde, AİHM göç ve sığınma konularında adeta bir temyiz mahkemesi ve yabancıların ve özellikle de sığınmacıların dolayh koruyucusu olarak algılanır olmuştur. Bu durumun yol açtığı, ülkeden uzaklaştırma işlemlerine karşı AİHM′ye yapılan geçici önlem talepleri ve bireysel başvurular, Mahkemenin sağlıklı çalışmasını etkileyebilecek düzeye ulaşmıştır. Halbuki, mahkeme çeşitli kararlarında sığınma ve göç konularındaki rolünü açıklığa kavuşturmuştur. Buna göre; aleyhine bireysel başvuru yapılan devletin sığınma ile ilgili iç hukuk düzenlemelerini soyut olarak incelemek veya Sözleşmeci devletlerin 1951 Sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirme şekillerinin denetimi Mahkemenin görevi değildir. Mahkemenin temel kaygısı, ne tür olursa olsun, başvuranı kaçtığı ülkeye doğrudan veya dolaylı keyfî bir geri göndermeye karşı koruyan etkili usuli garantiler mevcut olup olmadığını bilmektir. Sözleşmeci devletler, uluslararası hukuka ve Sözleşmeye göre, vatandaş olmayanların ülkeye girişlerini, ikametlerini ve uzaklaştırılmalarını düzenleme yetkisine sahiptirler. Ayrıca, siyasi sığınma hakkı ne Sözleşmede ne de Protokollerinde yer almamaktadır. Ne var ki taraf bir devlet tarafından sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme ilgilinin Sözleşmedeki haklarının ihlaline yol açacaksa, Sözleşme bakımından taraf devletin sorumluluğuna yol açabilir."4 Bölgesel bir Sözleşmenin taraf devletlerde uygulanmasının denetimini yapan AİHM′nin, kararlarının etkisini Sözleşmeye taraf olmayan ülkelere de genişlete¬rek evrensel kılan, özellikle yabancıların ülkeden uzaklaştırılması işlemlerine bağlamında AİHS′nin dolaylı koruması olup, gelecekte de Mahkemenin uluslara¬rası alanda görünürlüğü ve rolünün etkinliğinde dolaylı koruma kapsamındaki içtihatlan belirleyici olacaktır. Ayrıca, doktrinde ve uluslararası yayınlarda, mülteci ve sığınmacıların korun¬masının Cenevre Sözleşmesi perspektifinden "uluslararası koruma" olarak adlan¬dırılmasından hareketle, AİHS′nin tüm yabancı kategorilerinin uzaklaştırma iş¬lemlerine karşı koruması, "tamamlayıcı" veya "ikincil koruma" olarak adlandı¬rılmaktadır. Bu çalışma, AİHS′nin bu alandaki korumasının, bizzat AİHM′nin kararlannda vurguladığı üzere, daha genel ve kapsamlı olması nedeniyle, bu ko¬rumanın mülteci hukuku perspektifinden "tamamlayıcı" veya "ikincil koruma" gibi terimlerle ifadesinin kısmi ve yetersiz olduğunu ileri sürmekte ve korumayı ifade etmek üzere "genel uluslararası koruma" veya çalışmada tercih edildiği üzere "uluslararası insan hakları Koruması" terimlerini önermektedir. Gerçekten, AİHS′nin 11 nolu Protokolü öncesi dönemdeki denetim organları olan Komisyon ve Divan (Sözleşme organları), geliştirdikleri dolaylı koruma tekniği yoluyla, yabancı işkenceye, insanlık dışı veya aşağılayıcı ceza ya da iş¬lemlere tabi tutulacağı bir ülkeye sınır dışı edilir, geri gönderilir veya geri verilir¬se, AİHS′nin 3′üncü maddesinin ihlal edilmiş olacağını saptamıştır. Bu koruma¬nın en belirgin özelliği, terörizm dâhil işlenen fiilin ağırlık ve niteliğine de bağlı olmayan mutlak bir nitelik taşımasıdır. Zamanla bu uygulama, sığınmacı ve mül¬tecilere yönelik Cenevre Sözleşmesindeki "non-refoulement" ilkesinin koruması¬nı da aşan bir kapsam ve önem kazanmıştır. Aynca, bu koruma işkencenin yanı sıra kötü muameleyi de içermesi ve devlet makamlan dışında özel kişilere karşı da ileri sürülebilmesi nedeniyle, hazırlanmasına Sözleşme organlarının dolaylı koruma kapsamındaki içtihatlarının ilham verdiği İşkenceye Karşı BM Sözleşme-si′nin korumasından da kapsamlıdır. Diğer yandan dolaylı koruma kapsamında, sınır dışı, geri gönderme veya geri verme işlemleri yabancının özel ve aile hayatına müdahale teşkil ederse, AİHS′nin 8′inci maddesi ihlal edilmiş olacaktır. Söz konusu işlemlere maruz bırakılan yabancının ulusal makamlar önünde etkin başvuru yapabilme hakkından mahnım bırakılması ve itiraz halinde uzaklaştırma işleminin kendiliğinden askıya alınmaması ise, AİHS′nin 13′üncü maddesinin dolaylı ihlaline yol açacaktır. Uluslararası alanda konuyla ilgili diğer belgelerle karşılaştırıldığında AİHM′nin dolaylı koruması ile AİHS′nin 5 ve 34′ncü maddeleri ile 4 ve 7 nolu protokollerdeki doğrudan koruması, sığınmacı ve mülteciler dâhil tüm yabancı kategorilerinin sınır dışı, geri gönderme ve geri verme işlemlerine karşı korunma¬sında uluslararası alanda en etkili yolu ve en çok başvurulan mekanizmayı oluş¬turmaktadır. AİHS′ye taraf ülkelerin yetki alanlarında yasal veya yasa dışı olarak bulunan ya da ülkeye girişleri veya iltica talepleri reddedilen yabancılar, ülkelerine sınır dışı edilmelerini, geri gönderilmelerini ve geri verilmelerini geciktirmek veya engellemek amacıyla, sıklıkla ve geçici önlem talebiyle, AİHS′nin korumasını ileri sürerek, AİHM′ye başvurmaktadırlar. AK üyesi ülkelere yönelik yasal veya yasa dışı yollarla göçmen akını ve bu akına kaynak oluşturan üçüncü ülkelerdeki siyasi, ekonomik ve doğrudan güven¬lik gibi çeşitli sorunların beslediği istikrasızlık ortamı, yabancıların söz konusu tedbirlere karşı koruma elde etmek için AİHM′ye yaptıklan başvurularda başlıca etkendir. Bu açıdan bakıldığında Türkiye′nin, çevresindeki istikrarsızlık ve iç kanşıklık risklerine bağlı olarak, giderek daha güncel hale gelen bu sorundan gelecekte daha çok ve yoğun şekilde etkilenme riski taşıdığı söylenebilir. Bu çalışmanın tezlerinden biri de iç hukuka yöneliktir. İncelenen konuda, AİHM içtihatlarının Türk iç hukukunda yasalara ve uygulamaya gerektiği gibi yansıtılamadığını görüyoruz. Konuya daha çok mülteci ve sığınmacılar perspekti¬finden yaklaşılması nedeniyle, uluslararası insan haklan korunmasına ancak mül¬teci ve sığınmacılara ilişkin yönetmelik ve genelgelerde sınırlı şekilde değinil¬mektedir. Halbuki, AİHM′nin bu alandaki içtihatlan AK üyesi ülkelerin ulusal hukuklarını, özellikle yabancılar hukuku alanında derinden etkilemiştir. Bir çok ülke, kendi aleyhlerine verilmiş kararlardan kaynaklanmasa bile AİHM standart¬larını iç hukuklarına hızlı ve ayrıntılı bir şekilde yansıtmışlardır. Türkiye, Cenevre Sözleşmesini coğrafi sınırlama ile kabul etmiş olması nede¬niyle, sadece Avrupa ülkelerinden zulüm korkusu ile kaçan kişiler mülteci olarak kabul edilmektedir. Bu sınırlamanın halen yürürlükte olması, sadece ′Avrupalı′ yani Avrupa Konseyi′ne üye ülkelerden gelen sığınmacıların mülteci statüsüne başvurmalanna izin vermektedir. Bu durum Avrupalı olmayan mülteci ve sığın¬macı kategorisindeki yabancılar için AİHS′nin korumasını daha da önemli hale getirmektedir. Nitekim, büyük bölümü bu kategoriye ilişkin olmak üzere, 2000-2008 yıllan arasında Türkiye aleyhine yalnızca dört ihlal karan veren AİHM on biri 2010 yılına ait olmak üzere son iki yıl içinde ise toplam on iki ihlal karan vermiştir. Geçmişte, Türkiye′nin diğer AK üyesi ülkelere yönelik özellikle terör suçla-nndan geri verme talepleri, mülteci statüsü, ölüm cezası veya işkence ve kötü muamele riski gerekçe gösterilerek reddedilmekteydi. Son dönemde gerçekleştiri¬len hukuksal reformlar sonucu, özellikle yaşam hakkı ve işkence ve kötü muame¬le yasağına ilişkin iç mevzuat ve uygulamalar ile AİHM standartlan arasındaki makasın kapandığı ve bu nedenle, diğer AK üyesi ülkeler açısından Türk vatan-daşlannın ülkemize uzaklaştınlma işlemlerinde Türkiye′nin güvenli ülke olarak görülmeye başlandığı gözlenmektedir. Ancak, Türkiye′nin çevresinde AİHM standartlarını uygulamada sorunlar yaşayan (Rusya Federasyonu, Gürcistan, Azerbaycan gibi) AK üyesi ülkelerin varlığının yanı sıra AK üyesi olmadığından, AİHM standartlannın çok uzağında olan veya iç karışıklık ve istikrarsızlık içindeolan çok sayıda ülke bulunmaktadır. Ayrıca bu tür ülkelerle son dönemde imzala¬nan vize muafiyet anlaşmaları sonucu seyahatlerin kolaylaşması da dikkate alın¬dığında, yabancıları uzaklaştırma işlemlerine karşı Türk mevzuat ve uygulaması¬nın giderek daha çok AİHM önüne taşınması ihtimali ortaya çıkmaktadır. AİHS′nin l′inci maddesinde yer alan "taraf devletlerin kendi yetki alanları içerisinde bulunan herkese Sözleşme′de açıklanan hak ve özgürlükleri tanıma" f yükümlülüğü, devletin üç erki olan yasama, yürütme ve yargı üzerine eşit oranda i düşmektedir. Yargı açısından, Anayasanın 138′inci maddesi uyannca, hâkimler kararlarında Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak karar verirler. Anayasa¬nın 90/5′inci maddesine göre ise, "usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerara¬sı anlaşmalar kanun hükmündedir." Bu nedenle, hâkimlerin AİHS′yi, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılmış bir kanun gibi kabul etmeleri ve ona göre hüküm vermeleri gerekmektedir. Aynı maddenin 5′inci fıkrasının 3′üncü cümlesine göre, temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmaz¬lıklarda milletlerarası antlaşma hükümlerinin esas alınması gerekmektedir. Bu hükmün aksi anlamından çıkan, Sözleşme hükümlerinin çatışma olmayan durum¬larda bile öncelikle uygulanması gerektiğidir. Dolayısıyla, Türk mahkemelerinin AİHS′yi ve yorumlanmasına ilişkin AİHM kararlarını hüküm tesisinde resen dikkate almaları Anayasa′dan kaynaklanan bir yükümlülüktür.5 Bu yükümlülüğün hayata geçirilebilmesi, yasama, yürütme ve yargı organları¬nın, Sözleşme organlanmn bu alanda geliştirdikleri standartları özümsemelerine bağlıdır. Dolayısıyla, Türk mahkemeleri somut bir olayı değerlendirirken, sadece soyut ilkelere değil; aynı veya benzer bir somut olayda AİHM′nin nasıl bir yakla¬şım sergilediğine bakmalıdır. Bu da hiç kuşkusuz AİHM içtihatlarına tamamıyla vakıf olmayı gerektirir. 6 Diğer yandan, bu standartların mantık ve felsefesinin anlaşılması, ulusal makamların AİHM′nin, Sözleşmenin günün koşullan ışığında yorumlanması gereken yaşayan bir belge olduğu ilkesiyle gerekçelendirdiği geniş yorum yöntemlerini çok iyi kavramalarına bağlıdır. Diğer yandan, bu alandaki güçlükler, Türk vatandaşı olmayan kişiler açısından Türkiye′yi ilgilendirdiği gibi, diğer AK ülkelerin uzaklaştırma işlemleri açısın¬dan, bu ülkelerde yabancı statüsünde olan Türk vatandaşlannı da ilgilendirmekte¬dir. Bu ülkelerde yasal olarak bulunan Türk vatandaşlarının da, zaman zaman AİHS′de güvence altına alman haklannm ihlalini oluşturacak şekilde, ülkeden uzaklaştırma sonucunu doğuran işlemlere muhatap olabildikleri görülmektedir. Amaç ve Yöntem Yabancıları sınır dışı etme, geri gönderme ve geri vermeye karşı koruma, Av¬rupa insan haklan hukukunun dışında, başta uluslararası insan haklan hukuku, uluslararası kamu hukuku, uluslararası ceza hukuku, uluslararası göç hukuku, uluslararası mülteci hukuku, AB hukuku ile ceza hukuku, ceza muhakemesi hu¬kuku, yabancılar hukuku ve idare hukuku olmak üzere, uluslararası ve ulusal hu¬kukun çok değişik dallannın alanına girmektedir. Konunun güvenlik ve insan haklan boyutlan kadar, idari, adli ve uluslararası boyutlannın olması, bu alandaki en etkin mekanizmayı AİHS sisteminin oluştur¬ması, ancak bu konudaki Sözleşme organlarının içtihatlannın karmaşıklığı ve dinamikliği, yabancıların her üç kuruma karşı AİHS bağlamında korunmasını çalışma konusu olarak seçmede önemli bir etken olmuştur. Konuya ilişkin literatür taramasından, böylesine önemli ve güncel bir konunun akademik/bilimsel düzeyde hukuki yönüyle yeterince ele alınmadığı anlaşılmak¬tadır. Bu alandaki Türkçe çalışmalara bakıldığında, çalışmaya konu üç kavramın net aynmının ortaya konulmadığı, hatta birbiriyle kanştırıldığı; konunun AİHS boyutunun çok genel ve sınırlı şekilde ele alındığı, Sözleşme organlannın, geç¬mişten günümüze, dinamik bir seyir izleyen içtihatlanndan kaynaklanan ilke ve standartlannm tam olarak yansıtılmadığı görülmektedir. Bu bakımdan, çalışmay¬la, konuya ilişkin Sözleşme organlan içtihatlan ve doktrindeki görüşler analiz edilerek, konuya ilişkin yerleşik ve güncel standartlar ile gelecekteki eğilim orta¬ya konulmak suretiyle, bu alanda gözlenen boşluğun doldurulması amaçlanmıştır. Bu amaçla, yabancılan sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme işlemleri¬ne ilişkin olarak, birincil kaynaklardan hem 11 nolu Protokol öncesi dönemdeki Komisyon ve Divan′m ve hem bu Protokol sonrası tek organ olarak görev yapan AİHM′nin kararlan irdelenmiştir. Aynca, bu konudaki korumanın kavramsallaştı-nlması ve Sözleşme organlannın içtihatlannın altında yatan genel yorum ilkeleri¬nin tespiti açısından doktrinden yararlanılmıştır. Öte yandan, Türkiye′de sınır dışı, geri gönderme ve geri verme konularında AİHM standartlan ile AB müktesebatınm iç hukuka yansıtılması ihtiyacı, güncel ve acil bir konu olarak gündemdeki önemini korumaktadır. Bu nedenle, Türki¬ye′de var olan yasal boşluklara dikkat çekilmesi ve bunların AİHM içtihatlan ışığında bazı yabancı mevzuatlarda nasıl düzenlendiğinin ortaya konulması sure¬tiyle, bu alandaki çalışmalara katkı sağlanması da amaçlanmıştır. Bu bakımdan çalışmada, yabancılan sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme alanında, AİHS′nin kapsamını ve sınırlannı ortaya koymayı öngörüyoruz. Sistematik olması bakımından ilk olarak Sözleşme ve ek protokollerinin mad¬di ve usule ilişkin hükümlerinden kaynaklanan doğrudan koruma kapsamındaki haklar incelenmiştir. Ardından Sözleşme organlarının geliştirdiği geniş yorum yöntemleri arasında özellikle yabancılar açısından önemli bir yeri olan dolaylı koruma ile bu çerçevedeki hakların kapsamı ayrıntılı şekilde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Zira AİHS uygulamasında, yabancıların ülkeden uzaklaştırılmasına karşı en önemli korumayı sağlayan "dolaylı koruma", kavram ve teknik olarak Türk insan haklan hukuku doktrininde hak ettiği önem ve değeri henüz bulma¬mıştır. Bu çerçevede, Sözleşme organlarının yorum gücü taşıyan hem yabancı ülkelere, hem Türkiye′ye ilişkin kararları ( 2000-2010 tarihleri arasında verilen toplam on altı ihlal karan8 ve iki ihlal olmadığına ilişkin karan9) aynntılı olarak incelenmiş, tüm bu kararların ortaya koyduğu ve zaman içinde daha da gelişen standartlar ve ilkeler ışığında ülkemizin yabancıları sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme uygulamalannm değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın birincil kaynağını oluşturan SözVeşme otgaritorv \$îöa!ftai\ \çav AİHM′nin İnternet sitesi HUDOC′dan10 yararlanılmıştır. Bu bağlamda, 2012 yılına kadar ki AİHM içtihatları irdelenmiştir. Aksi belirtilmedikçe yapılan alıntı¬ların çevirileri tarafımızdan yapılmıştır. Gerektiğinde, kararların İngilizce ve Fransızca metinleri karşılaştırılarak, çalışmada kavramsal ve terminolojik birlik sağlanması amaçlanmıştır. Ayrıca, ülkemizdeki mülteci ve sığınmacılann insan haklan bağlamında sorunlanna ilişkin ilişkin ulusal ve uluslararası kuruluşların raporlarından" da konunun smırlılıklan çerçevesinde özellikle Türk hukukunun değerlendirilmesi bağlamında yararlanılmıştır. Konunun Sınırlandırılması İncelememizin başlığındaki kavramlar, ulusal ve uluslararası hukukun çok de¬ğişik dalları çerçevesinde ve oldukça geniş bir yelpazede ele alınan konular oldu¬ğundan, her şeyden önce çalışma konumuzun sınırlarının net bir şekilde tespiti ve ortaya konulması ile ele aldığımız sorunun neden ibaret olduğunun belirtilmesi gerekmektedir. İlk olarak, inceleme konumuzu ele alırken, "yabancıların sınır dışı etme, geri gönderme ve geri vermeye karşı korunmasına" bakış açımızın, AİHS sistemi ile sınırlı olduğunu belirtmek isteriz. Dolayısıyla, yabancılar veya belirli yabancı kategorileri hakkında benzer korumaya yer veren AİHS dışındaki evrensel ve bölgesel insan haklan, iltica hukuku ve geri vermeye ilişkin sözleşmelere, ancak Sözleşme organları standartları ile doğrudan ilgili ve gerekli olması halinde deği¬nilmiştir. İkinci olarak, sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme bu işlemlere muha¬tap olan veya olabilecek yabancıların korunması açısından ele alındığından, 4 nolu Protokol′ün "Serbest Dolaşım Özgürlüğü" başlıklı 2′nci ve "Vatandaşların Sınır Dışı Edilmeleri Yasağı" başlıklı 3′üncü maddesi ile gerek geri verme ala¬nındaki ilgili sözleşmeler, gerekse Anayasamız ve ilgili mevzuatta yer alan vatan¬daşın sınır dışı edilmesi ve sınırdan geri çevrilmesi yasaklan ile suç nedeniyle yabancı ülkeye geri verilmemesi hususlan irdelenmeyecektir. Son olarak, çalışma AİHS bakımından yabancıların durumunu ele almayı amaçlamadığından, örneğin "yabancılann siyasi haklannın kısıtlanması" başlıklı 16′ncı maddesi ve yabancılara uygulanabilse ve yabancıların bazı haklannı gü¬vence altına alsa da (örneğin 12 nolu ek Protokolde düzenlenen aynmcılık yasağı) sınır dışı, geri gönderme ve geri vermeye karşı koruma ile bağlantılı olmayan AİHS hükümleri çalışmamız dışında tutulmuştur. İnceleme Planı Bu çalışmada konu, giriş ve sonuç bölümleri dışında, altı ana bölüm halinde incelenecektir. Giriş kısmında sorunun niteliği ve boyutu ortaya konularak, çalışmanın metot ve sınırları ele alınmıştır. Kavramlann Türkçe çevirisi ve terminoloji sorunları, mukayeseli hukuk, uluslararası hukuk, AİHS ve AB müktesebatı boyutları ile irdelenmiştir. Birinci bölümde çalışma temel olarak, AİHS′nin sağladığı korumanın normla-nna ilişkin olsa da, çalışmamızın sınırlarına uyulabilmesi ve konular ele alınırken kavram birliğinin sağlanabilmesi amacıyla, her şeyden önce, kavramsal çerçeve açık, anlaşılır ve ayrıntılı şekilde ortaya konulmasına çalışılmıştır. İlk olarak, "yabancı" kavramı, türleri ile "sınır dışı etme", "geri gönderme" ve "geri verme" kavram ve işlemleri değerlendirilmiştir. Gerek kamuoyunda, gerek¬se zaman zaman bilimsel yayınlarda bile bir biriyle karıştırıldığı görülen, teknik ve hukuki anlamı ile genel terim olarak kullanımı farklılık arz edebilen, ayrıca, iç hukuk veya uluslararası hukuk bağlamında kullanılmasına göre anlamları farklıla-şabilen söz konusu kavramlara ilişkin terminoloji sorunları ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Bunun için, ilk olarak, "yabancı" kavramının AİHS dâhil uluslararası hukuk belgeleri, mukayeseli hukuk ile Türk mevzuatındaki anlam ve içeriği, kavramın kapsamına kimlerin dâhil olduğu açıklanmıştır. Çünkü söz konusu işlemler (sınır dışı etme, geri gönderme mutlak anlamda, geri verme ise vatandaşın geri verilme¬si ilkesini kabul eden mevzuatlarda) sadece yabancılara uygulanan işlem ve ted¬birlerdir. Aynca Sözleşme organları yorumlarının iyi anlaşılabilmesi için, yabancı kategorileri içinde önem ve güncellik arz eden ve başka müstakil uluslararası düzenlemelere de konu olmuş "mülteci", "sığınmacı", "vatansız" ve "göçmen" kavramlarının kapsam ve hukuki niteliklerine de değinilmiştir. Çünkü ilgili ulus¬lararası hukuk metinlerinin ve özellikle AİHS ve AİHM içtihatlarının doğru anla¬şılabilmesi ve uygulanabilmesi için her şeyden önce bu terimlerin Türkçe çevirile¬rinin doğru yapılması gerektiği şüpheden uzaktır. Bu tespitten hareketle, "sınır dışı etme", "geri gönderme" ve "geri verme" terimlerinin yanı sıra "Avrupa tutuk¬lama müzekkeresi" (ATM) ve "uluslararası mahkemelere teslim" kavramlarının anlam ve içerikleri ile çalışmamıza konu kavramlann yakınlaştıkları ve farklılaş¬tıkları yönlerin de açıklanması yoluna gidilmiştir. Diğer yandan, ulusal hukuklar ve uluslararası sözleşmeler ile bunların Türkçe çevirilerindeki terminoloji sorunu¬nun çözümüne ilişkin öneriler getirilmiştir. Sözleşme organları ve AİHM kararlan irdelenirken kavramlann alıntılarındaki kaynak metindeki terminolojiye paralel ve yeknesak bir çevirisinin yapılması amaçlanmıştır. Türk hukukundaki sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme kavram ve iş¬lemleri etraflıca ele alınmıştır. Çünkü AİHM kararlan ışığında ülkeden uzaklaş¬tırma işlemlerine karşı Türk mevzuatının boşluk ve eksikliklerinin ve Sözleşme standartları ile bağdaşmayan yönlerinin anlaşılabilmesi için bu husus oldukça önem taşımaktadır. Bu işlemlerden biri olan geri vermenin kaynaklan arasında TCK′nın 18′inci maddesinin yanı sıra, yine bir Avrupa Konseyi(AK) Sözleşmesi olan Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi (SİDAS) de yeralmaktadır. SİDAS′ın da geri vermeye karşı bazı koruma hükümleri içermesi nedeniyle, geri verme göreceli olarak daha aynntılı incelenmiştir. İkinci bölümde, AİHS′de yabancılan sınır dışı etme, geri gönderme ve geri vermeye karşı korumaya ilişkin doğrudan maddi ve usule ilişkin hükümler irde¬lenmiştir. İlk olarak, sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme işlemleri ile karşı karşıya olan yabancılara! "kişi özgürlüğü ve güvenliği" hakkı çerçevesindesahip oldukları, Sözleşmenin 5′nci maddesinin 2, 4 ve 5′inci fıkralarındaki usule ilişkin haklar, Sözleşme organlarının içtihatları çerçevesinde açıklanmıştır. Ar¬dından, özellikle sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme konularında geniş bir uygulama alanı bulan Sözleşme organlarının geçici önlem yetkisi ve buna bağlı olarak kişisel başvuru hakkının etkili kullanımına ilişkin Sözleşmenin 34′üncü maddesi incelenmiştir. Türkiye′nin henüz taraf olmadığı 4 nolu Protokoldeki toplu sınır dışı yasağı ve 7 nolu Protokolde yer alan usulüne uygun olarak ikamet eden yabancılann sınır dışı edilme halinde sahip oldukları haklara da, bu bölümde yer verilmiştir. Üçüncü bölümde, ilk olarak Avrupa insan haklan doktrininde Sözleşme or¬ganlarının bir yorum tekniği olarak oldukça aynntılı işlenen "dolaylı koruma" kavramı ele alınmıştır. Ardından bu yöntemle yabancıları sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme bağlamında Sözleşme organlannın içtihat yoluyla türet¬tiği dolaylı haklar açıklanmıştır. Uygulamada en fazla ileri sürülen ve AİHM′nin ihlal tespitlerine daha sık konu olduklarından, sistematik açıdan 3, 8 ve 13′üncü maddelerden dolaylı koruma yöntemiyle türetilen haklar müstakil alt başlıklarda ele alınmıştır. İlk olarak "İşkence ve Kötü Muamele Tehlikesi Halinde, Yabancının Ülkeden Uzaklaştırılmama Hakkı" ele alınmıştır. İkinci olarak, ilki kadar içtihada konu olmasa da, yine 3′üncü maddeden türetilen "Gönderilecek Yabancıların İnsanlık Onuruna Uygun Koşullarda Tutulma ve Asgari Geçim Koşullanna Sahip Olma Hakkı" açıklanmıştır. Ardından, 8′inci maddenin dolaylı uygulamasından kay¬naklanan "Özel ve Aile Yaşamına Saygı Hakkı Kapsamında Ülkeden Uzaklaştı-nlmama Hakkı" ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Bu bağlamda, konuya ilişkin kar¬maşık ve değişken bir nitelik taşıyan Sözleşme organlarının içtihadî çizgisi, ge¬rektiğinde kabul edilebilirlik kararlan, ihlal bulmadığı kararlan ve ihlal kararına muhalif kalan hâkimlerin görüşleri de aktarılarak ortaya konulmuştur. Ardından etkili başvuru hakkına ilişkin 13′üncü madde ve Sözleşme organla¬nnın bundan türettiği "Sınır Dışı Etme, Geri Gönderme ve Geri Verme Halinde İşlemin Yürürlüğünü Durdurucu Etkili Başvuru Hakkı" açıklanmıştır. Dolaylı koruma kapsamında, yabancının uzaklaştırılacağı ülkede keyfi tutuk¬lanmama, adil yargılanmama gibi iddialan hakkındaki Sözleşme organlannın yorumlarına ise ayn bir başlık altında yer verilmiştir. Son olarak da, son zaman-larda dolaylı korumanın kapsamının genişlemesine işaret eden ihlal kararlarına konu olan sınır dışı halinde düşünce, vicdan ve din özgürlüğü ve ifade özgürlüğü ile ayrımcılık yasağı konulan ele alınmıştır. Dördüncü bölümde, sınırdışı etme, geri gönderme ve geri vermeye karşı ko¬rumaya ilişkin başvuruların AİHM önünde görülmesi sırasında başvuranların yararlanabileceği usule ilişkin imkanlar incelenmiştir. Beşinci bölüm, her ne kadar kitabın başlığında yer almasa da AİHS perspekti¬finden AB müktesebatı ve mukayeseli hukuka ayrılmıştır. Çünkü Türkiye AB′ye aday ülke olarak, ilgili müktesabatı mevzuatına aktarmak durumundadır. Dolayı¬sıyla çalışmada incelenen konular yönünden AB müktesebatı ve mukayeseli hu¬kuka da değinilmesi gerekli görülmüştür. Bu şekilde, AİHM içtihatlarının hem AB müktesebatına ve mukayeseli hukuka etkisinin ortaya konulması, hem Türk mevzuatında olası mevzuat çalışmalarına ışık tutulması amaçlanmıştır. Altıncı bölüm de ise, AİHM standartları ışığında Türk hukuku incelenmiştir. Çünkü Türkiye AİHM′nin ihlal kararlarına muhatap olmamak ve hakkındaki ihlal kararlarının infazını takip eden AK Bakanlar Komitesi önünde sorunla karşılaş¬mamak için AİHM standartlarını iç hukukuna ve uygulamasına yansıtmak zorun¬dadır. Türk hukukunda yabancıların sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme¬ye karşı korunması kapsamındaki boşluk, eksiklik ve sorunlar, bu alandaki uzman uluslararası kuruluşların ve ulusal kurum ve sivil toplum örgütlerinin raporlarının konuya ilişkin tespitleri ve AİHM kararlanndan çıkan ilkeler ışığında açıklanmış¬tır. Türk hukukuna ilişkin açıklamalar sırasında, Türk mevzuatı ve uygulamasın¬daki eksiklik ve boşluklar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca özellikle AİHM′nin Türkiye′ye karşı verdiği ihlal kararlanndaki tespitler ışığında mukaye¬seli hukuk da dikkate alınarak gözlenen hukuki boşlukların doldurulmasına ilişkin önerilerde bulunulmuştur. En son olarak da, varılan sonuçların kısa bir özeti verilmiş ve ulaşılan görüş, düşünce, tespit ve Türk hukukunda anayasal ve yasal düzeyde yapılması önerilen somut düzenlemeler dâhil öneriler ortaya konulmuştur. ÖNSÖZ Sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme yabancılar açısından bulundukla¬rı ülkeden uzaklaştırılma sonucu doğuran en yaygın işlemlerdir. Bu işlemler, gü¬nümüzde daha çok Türkiye dâhil Avrupa Konseyi üyesi bir çok ülkenin giderek artan şekilde etkilendiği, kaçak göç, iltica ve sığınma, sınıraşan suçlar ve terörizm gibi ciddi küresel ve bölgesel uluslararası sorunlar bağlamında gündeme germek¬tedir. Devletlerin bu alandaki yetkileri ile yabancıların insan haklarının korunması arasında bir denge ve uzlaştırma ihtiyacı uluslararası hukuk ve özellikle de insan haklan hukukunun konuyla ilgilenmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma yabancıların bu işlemlere karşı korunmasını, bu konudaki en etkili sistem olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) perspektifinden ele almak¬tadır. Bu konuda Avrupa İnsan Haklan Mahkemesinin dolaylı korumasını ülke¬mizde ilk defa kapsamlı bir biçimde irdelemektedir. Ayrıca AİHS standartlarının Avrupa Birliği hukuku ve mukayeseli hukuka yansımalannı ortaya koymaktadır. Son olarak da bu standartlar ışığında Türk hukukunu değerlendirmekte, eksiklik ve boşluk bulunan alanlara işaret etmekle yetinmeyerek, somut idari, kurumsal ve yasal öneriler getirmektedir. Çalışmanın temelini 2007-2011 yıllan arasında "Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Enstitüsü Güvenlik Stratejileri ve Yönetimi Ana Bilim Dalı" doktora programında tamamladığım "Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Yabancılann Sınır Dışı Etme, Geri Gönderme ve Geri Vermeye Karşı Korunması" başlıklı tez oluşturmaktadır. Kitabın ayncalığı, tez çalışması dört bölümden oluşmakta iken, özellikle AİHM′ye başvuru yapacak olanlann ihtiyaçlan dikkate alınarak ilave edilen dördüncü ve tezdeki dördüncü bölümün yeniden düzenlenmesi ile ortaya çıkan beş ve altıncı bölümlerle daha da zenginleştirilmiş olmasıdır. Bilindiği üzere, 7 Mayıs 2010 tarihli Anayasa Değişikliği Hakkındaki kanun ve 30 Mart 2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesi′nin Kuruluşu ve Yargı¬lama Usulleri Hakkında Kanunla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu AİHM′ye yapılacak başvurularda tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu olarak hukukumuza dâhil olmuştur. Bu yeni mekanizmaya ilişkin hükümler 23 Eylül 2012 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu başvuru yolu da yabancıların sınır dışı etme, geri gönderme ve geri verme başvuruları yönünden kitap metninde ele alınmış, aynca 6216 sayılı Kanun ile AİHS′nin 14 nolu protokolle değişik metni ve ilgili protokolleri kitap ekinde verilmiştir. Son alarak, çalışma sırasındaki titiz bilimsel rehberliği ve eserin kitaplaştınl-ması için yüreklendirmesi nedeniyle tez danışmanım Polis Akademisi Başkanı Prof. Dr. Zühtü Arslan′a minnet ve teşekkürlerimi sunarım. Aynca, uzun ve yoğun çalışma sürecinde moral desteklerini esirgemeyen eşim Hatice Sedef Ergül ile oğullanm Mehmet Furkan ve Yunus Erdem′e şükran ve sevgilerimi belirtmek isterim. Dr. Ergin ERGÜL Ankara, Ocak 2012 İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER V KISALTMALAR XVIII GİRİŞ 1. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ 1 2. AMAÇ VE YÖNTEM 8 3. KONUNUN SINIRLANDIRILMASI 10 4. İNCELEME PLANI 10 BİRİNCİ BÖLÜM YABANCI, SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME KAVRAMLARI VE KAPSAMLARI l.l.YABANCI VE TÜRLERİ 14 1.1.1. YABANCI KAVRAMI 14 1.1.2.YABANCI TÜRLERİ 17 1.1.2.1. Vatandaşlık Durumuna Göre Yabancı Türleri 17 1.1.2.1.1. Yabancı Devlet Vatandaştan 17 1.1.2.1.2. Birden Çok Vatandaşlığı Olanlar 17 1.1.2.1.3. Vatansızlar 18 1.1.2.1.4. Mülteci ve Sığınmacılar 19 1.1.2.1.5 Göçmenler 23 1.1.2.1.6. Ayrıcalıklı Yabancılar 24 1.1.2.2. Ülkede Bulunup Bulunmamaya Göre Yabancı Türleri 26 1.1.2.2.1. Ülkede Bulunmayan Yabancılar 26 1.1.2.2.2. Ülkede Bulunmaları Usulüne Uygun Olan Yabancılar 27 1.1.2.2.3. Ülkede Bulunmaları Usulüne Uygun Olmayan Yabancılar 28 1.2. MUKAYESELİ HUKUK VE ULUSLARARASI HUKUKTA SINIR DIŞI, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME KAVRAMLARI 28 1.2.1. MUKAYESELİ HUKUK 28 1.2.2. ULUSLARARASI HUKUK 30 1.2.2.1. Genel Uluslararası Hukuk. 30 1.2.2.2 Bölgesel Uluslararası Hukuk ve Türk Hukuku 35 1.2.2.3. Kavramlar Arasındaki İlişki ve Farklar. 39 3 1.3. TÜRK HUKUKUNDA YABANCILARI SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME İŞLEMLERİ 41 1.3.1. YABANCILARI SINIR DIŞI ETME 41 1.3.1.1. İlgili Yasalarda Düzenlenişi. 42 1.3.1.1.1. Genel Olarak 42 1.3.1.1.2. İdari Kolluk Önlemi Olarak Sınır Dışı Etme 42 1.3.1.1.3. Güvenlik Tedbiri Olarak Sınır Dışı Etme 44 1.3.1.2. Sınır Dışı Etmede Yetkili Makamlar ve Sınır Dışı Kararının Uygulanması. 46 1.3.2. YABANCILARI GERİ GÖNDERME 47 1.3.2.1.Sınırda Geri Çevirme. 48 1.3.2.2. Ülkeye Girişin Reddi (Ülkeye Kabul Edilmeme) 49 1.3.2.3. Çıkışını Sağlama 49 1.3.2.4.Mülteci ve Sığınmacıların Geri Gönderilmesi. 50 1.3.2.5. Yasa Dışı Göçmenlerin Geri Gönderilmesi 52 1.3.3. YABANCILARIN GERİ VERİLMESİ 53 1.3.3.1. Genel Olarak 55 1.3.3.2. Geri Vermenin Koşulları 55 1.3.3.2.1. Kişiye İlişkin Koşullar 55 1.3.3.2.2. Fiile İlişkin Koşullar 57 1.3.3.2.2.1. Fiilin Türk Kanunlarına Göre de Suç Oluşturması 57 1.3.3.2.2.2. Suç Teşkil Eden Fiilin Belli Bir Ağırlıkta Olması 58 1.3.3.2.2.3. Geri Vermeye Konu Fiilin Kovuşturulabilir Olması 59 1.3.3.2.2.4. Fiil için Öngörülen veya İnfaz Edilecek Cezanın Ölüm Cezası Olmaması... 60 1.3.3.2.2.5. Fiilin Düşünce Suçu veya Siyasi Suç Niteliği Taşımaması 62 1.3.3.2.2.6. Fiilin Askeri Suç Niteliğinde Olmaması 63 1.3.3.2.3. Yetkiye İlişkin Koşullar 63 1.3.3.3. Geri Verme Usulü 64 1.3.3.3.1. Yabancı Devletin İstemi 64 1.3.3.3.2. İlk İdari Safha: Evrakın Diplomatik Kanaldan Alınması ve Adalet Bakanlığınca İncelenmesi 64 1.3.3.3.3. Adli Safha: Koruma Tedbirleri ve Geri Verme Talebinin Kabuledilebirlik Karan 65 1.3.3.3.4. Son İdari Safha: Bakanlar Kurulunca Değerlendirme 67 1.3.3.4. Özellik Kuralı 67 İKİNCİ BÖLÜM AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİNDE YABANCILARIN SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERMEYE KARŞI DOĞRUDAN KORUNMASI 2.1. YABANCILARI SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME AMACIYLA ÖZGÜRLÜKTEN YOKSUN BIRAKMA HALİNDE KORUMA 69 2.1.1. GENEL OLARAK 69 2.1.2. ÖZGÜRLÜKTEN YOKSUN BIRAKMA 71 2.1.3. MADDENİN 1-F HÜKMÜ 73 2.1.3.1. Genel Olarak 73 2.1.3.2. "Kanuna/Usulüne Uygun"İbaresi 74 2.1.3.3. İşlemlerin Gerekli Titizlikle Sürdürülmesi 81 2.1.4. SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME HALİNDE ÖZGÜRLÜĞÜNDEN YOKSUN BIRAKILANLARA TANINAN GÜVENCELER 84 2.1.4.1. Suç İsnadından En Kısa Zamanda Haberdar Edilme (Madde 5/2) 84 2.1.4.2. Özgürlükten Yoksun Bırakılmaya Karsı Mahkemeye Başvuru Hakkı (m.5/4) 86 2.1.4.3. Haksız ve Keyfi Tutuklamalara Karşı Tazminat İsteme Hakkı (m.5/5) 90 11. YABANCILARIN TOPLU SINIR DIŞI ETMEYE KARŞI DOĞRUDAN KORUNMASI 91 2.2.1. GENEL OLARAK 91 2.2.2. TOPLU SINIR DIŞI KAVRAMI 92 2.3. ÜLKEDE YASAL OLARAK İKAMET EDEN YABANCILAR HAKKINDA KEYFİ SINIR DIŞI ETMEYE KARŞI USULİ KORUMA 94 2.3.1. GENEL OLARAK 94 2.3.2. HÜKMÜN KİŞİSEL UYGULAMA ALANI 95 2.3.2.1. Genel Olarak 95 2.3.2.2. Sınır Dışı Edilecek Kişiye Sağlanacak Garantiler 97 2.3.3. MADDİ UYGULAMA ALANI 97 2.3.4. SINIRLAMALAR 98 2.4. SÖZLEŞME′NİN 6′NCI MADDESİNİN DOĞRUDAN KORUMASININ SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME OLAYLARINA UYGULAN AMAMASI 99 2.5.. GEÇİCİ ÖNLEMLERE UYULMAMASI NEDENİYLE BİREYSEL BAŞVURU HAKKININ ETKİN KULLANIMININ İHLALİ 102 2.5.1. GEÇİCİ ÖNLEM KARARLARI 102 2.5.2. SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME BAĞLAMINDA GEÇİCİ ÖNLEM 103 2.5.3. GEÇİCİ ÖNLEM KARARLARININ YERİNE GETİRİLMEMESİNİN YAPTIRIMI 105 2.5.3.1.11 Nolu Protokol Öncesi Dönem 105 2.5.3.2.11 Nolu Protokol Sonrası Dönem 106 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİNDE YABANCILARIN SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERMEYE KARŞI DOLAYLI KORUNMASI 3.1. SÖZLEŞME ORGANLARININ GELİŞTİRDİĞİ DOLAYLI KORUMA MEKANİZMASI 110 3.1.1. DOLAYLI KORUMA KAVRAMI VE KAPSAMI 110 3.L1.Î. Genel Olarak 110 3.1.1.2. Sınır Dışı Etme, Geri Gönderme ve Geri Verme Bağlamında Dolaylı Koruma 113 3.1.1.2.1. Dolaylı Korumanın Sözleşmeye Taraf Olmayan Devletlere Uygulanması 117 3.1.1.2.2. Dolaylı Korumanın Sözleşmeye Taraf Devletlere Uygulanması 121 3.2. SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME BAĞLAMINDA DOLAYLI HAKLAR 123 3.2.1. İŞKENCE VE KÖTÜ MUAMELE TEHLİKESİ HALİNDE SINIR DIŞI EDİLMEME, GERİ GÖNDERİLMEME VE GERİ VERİLMEME HAKKI 123 3.2.1.1. Genel Olarak 123 3.2.1.2. Gönderme Ülkesinde İşkence ve Kötü Muameleye Maruz Kalma Riski 126 3.2.1.2.1. Gerçek Risk Ölçütü 127 3.2.1.2.2. Riskin Kişisel Olması 130 3.2.1.2.3. Gerçek Riskin Kanıtlanması:Esaslı Sebepler ve Asgari Ağırlık Eşiği 135 3.2.1.3. Riskin Niteliği ve Türleri 144 3.2.1.3.1. İdam Cezası Riski 144 3.2.1.3.2. Ölüm Koridoru Bekleyişi Olgusu 146 3.2.1.3.3. Ömür Boyu Hapis Cezası Riski 148 3.2.1.3.4. İnsanlık Dışı Ceza Uygulanması Riski 149 3.2.1.3.5.Kölelik Rejiminin Olduğu Bir Ülkeye Gönderilme Riski 150 3.2.1.3.6. Sağlık Gerekçesine Dayalı Risk 151 3.2.1.3.7. Askerlikten Kaçmaya Bağlı Risk 155 3.2.1.4. Riskin Kaynağı 157 3.2.1.4.1. Riskin Kamu Makamlarından Kaynaklanması 157 2.2.1.4.1. Riskin Üçüncü Kişilerden Kaynaklanması 158 3.2.1.5. Riskin Değerlendirilme Anı 161 3.2.1.6. Riskin İdari veya Adli Ulusal Makamlar Tarafından Değerlendirilmemesi 166 3.2.1.7. Diplomatik Güvenceler 169 3.2.1.7.1. Genel Olarak 169 3.2.1.7.2. AİHM′nin Yaklaşımı 169 3.2.1.8. Mülteci ve Sığınmacıların Ülkeden Uzaklaştırılmaları 172 3.2.1.8.1. Güvenli Ülkeler 173 3.2.1.8.2. Yabancıların 3′üncü Madde ile Mülteci Hukuku Kapsamında Korunmaları Arasındaki İlişki ve Farklar 176 3.2.2. GÖNDERİLECEK YABANCILARIN İNSANLIK ONURUNA UYGUN KOŞULLARDA TUTULMA VE ASGARİ GEÇİM KOŞULLARINA SAHİP OLMA HAKKI 184 3.2.3. ÖZEL VE AİLE YAŞAMINA SAYGI HAKKI KAPSAMINDA YABANCININ SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERMEYE KARŞI KORUNMASI 188 3.2.3.1. Genel Olarak 188 3.2.3.2. Özel Hayata Saygı Çerçevesinde Koruma 192 3.2.3.3. Aile Hayatına Saygı Çerçevesinde Koruma 195 3.2.3.4. Özel ve Aile Yaşamı Hakkı Başvurularının İncelenmesi 195 3.2.3.4.1. Müdahalenin Varlığı 197 3.2.3.4.2. Kanunla Öngörülmüş Olma Koşulu 198 3.2.3.4.3. Meşru Amaç 200 3.2.3.4.3.1. Ülkenin Ekonomik Refahı Amacı 200 3.2.3.4.3.2. Kamu Düzeninin Korunması ve Suçların Önlenmesi Amaçlan 201 3.2.3.4.4. Orantılılık Denetimi 203 3.2.3.4. Yerleşik veya Uzun Dönemli İkametti Yabancıların Özel ve Aile Hayatına Saygı Hakkı. 211 3.2.3.5. Normal Yabancıların Durumu 218 3.2.3.6. Aile Birleşimi Hakkı 220 3.2.3.7. Özel ve Aile Hayatı Bakımından Sığınmacıların Karşılattığı Sorunlar 227 3.2.3.8.Geri Verme Bağlamında Özel ve Aile Hayatına Saygı 228 3.2.4. SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME HALİNDE İŞLEMİN YÜRÜRLÜĞÜNÜ DURDURUCU ETKİLİ BAŞVURU HAKKI 229 3.2.4.1. Genel Olarak 229 3.2.4.2. Uygulama Koşulları 230 3.2.5. DOLAYLI KORUMA İÇİN İLERİ SÜRÜLEN DİĞER SÖZLEŞME MADDELERİ 236 3.2.5.1. Yaşam Hakkı 236 3.2.5.2. Kişi Güvenliği ve Özgürlüğü 239 3.2.5.3. Kişinin Gönderileceği Devlette Adil Olmayan Yargılamaya Karşı Dolaylı Korunması. 240 3.2.5.4. Düşünce, Vicdan ve Din Özgürlüğünün İhlaline Karşı Koruma 243 3.2.5.5. Ayrımcılık Yasağı 250 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİNE YABANCILARI SINIRDIŞI, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME BAŞVURULARININ GÖRÜLMESİNDE USULE İLİŞKİN KONULAR 4.1. DAVALARIN GÖRÜLMESİNİN HIZLANDIRILMASI 252 4.2. MAĞDUR STATÜSÜ VE TEMSİLİ 253 4.3. KABUL EDİLEBİLİRLİK KOŞULLARI 254 4.3.1. İÇ HUKUK YOLLARININ TÜKETİLMESİ 254 4.3.2. ALTI AY KURALI 257 4.4.ESAS OLARAK AYNI BAŞVURULAR (MADDE 35 / 2 (B)) 257 4.5. DOSTANE ÇÖZÜM 258 4.6. HAKKANİYETE UYGUN TATMİN 258 BEŞİNCİ BÖLÜM AİHS PERSPEKTİFİNDEN AVRUPA BİRLİĞİ MÜKTESEBATI, VE MUKAYESELİ HUKUKTA YABANCILARIN SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERMEYE KARŞI KORUNMASI 5.1. AVRUPA BİRLİĞİ MÜKTESABATI 259 5.1.1. AB YURTTAŞLARININ KORUNMASI 259 5.1.2. GERİ GÖNDERME YASAĞI VE GÜVENLİ ÜÇÜNCÜ ÜLKELER 260 5.1.3. ULUSLARARASI İNSAN HAKLARI KORUMASI 262 5.1.4. AİLE VE ÖZEL HAYAT HAKKI ÇERÇEVESİNDE KORUMA 268 5.1.4.1. Genel Olarak 268 5.1.4.2. Avrupa Yurttaşlarının Haklarının Ailelerinin Yabancı Üyelerine İçtihadı Genişlemesi 268 5.1.4.3. Uzun Dönemli İkamet Eden Üçüncü Ülke Vatandaşı ve Aile Birleşimi... 269 5.1.3.4. Mülteci ve Sığınmacılar ile İkincil Koruma ve Geçici Korumadan Yararlananlar. 271 5.2. MUKAYESELİ HUKUK 273 5.1.1. GENEL OLARAK 273 5.1.2. ALMAN HUKUKU 276 5.1.2.1. Geri Gönderme Yasağı 276 5.1.2.2. Uluslararası İnsan Hakları Koruması 278 5.1.2.3. Yabancının Özel ve Aile Hayatı Hakkı 279 5.1.3. FRANSIZ HUKUKU 281 5.1.3.1. Genel Olarak 281 5.1.3.2. Geri Gönderme Yasağı 281 5.1.3.3. Uluslararası İnsan Hakları Koruması 282 5.1.3.4. Yabancının Aile ve Özel Hayat Hakkı. 285 5.1.4. İSVİÇRE HUKUKU 286 5.1.4.1. Geri Gönderme Yasağı 286 5.1.4.2. Uluslararası İnsan Hakları Koruması 286 5.2.1.1. Yabancının Özel ve Aile Hayatı Hakkı 287 ALTINCI BÖLÜM YABANCILARIN SINIRDIŞI ETME GERİ GÖNDERME VE GERİ VERMEYE KARŞI KORUNMASI KONUSUNDA AVRUPA İNSAN HAKLARI STANDARTLARI KARŞISINDA TÜRK HUKUKU 6.1. GENEL OLARAK 289 6.2. GERİ GÖNDERME YASAĞI 290 6.3. ULUSLARARASI İNSAN HAKLARI KORUMASI 296 6.3.1 .GENEL OLARAK 296 6.3.2. YABANCININ UZAKLAŞTIRILACAĞI ÜLKEDE ÖLÜM CEZASI VEYA İNFAZIYLA KARŞILAŞMA RİSKİ 301 6.3.3. YABANCININ UZAKLAŞTIRILACAĞI ÜLKEDE İŞKENCE VE KÖTÜ MUAMELE RİSKİ 302 6.3.4.YABANCILARIN İNSANLIK ONURUNA UYGUN KOŞULLARDA TUTULMALARI 304 6.3.5. AİLE VE ÖZEL HAYAT HAKKİ 307 6.4. AİHS VE PROTOKOLLERİNİN İLGİLİ DİĞER HÜKÜMLERİ KARŞISINDA TÜRK HUKUKU 309 6.4.1.KİŞİ ÖZGÜRLÜĞÜ VE GÜVENLİĞİ 309 6.4.1.1. Sınır Dışı ve Geri Gönderme. 309 6.4.1.2. Geri Verme 316 6.4.2. DÜŞÜNCE, VİCDAN VE DİN ÖZGÜRLÜĞÜ İLE İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ ... 317 6.4.3. ETKİLİ BAŞVURU HAKKI 317 6.4.4. TOPLU SINIR DIŞI YASAĞI 323 6.4.5. SINIR DIŞI HALİNDE USULE İLİŞKİN GARANTİLER 324 6.4.5.1. Genel Olarak 324 6.4.5.2. Sınır Dışı Etme İşlemlerinin Yargısal Denetimi. 325 6.4.6. GEÇİCİ ÖNLEM KARARLARINA UYULMASI 327 6.4.7. SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME İŞLEMLERİNE KARŞI ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU.... 330 6.4.7.1. Genel olarak 330 6.4.7.2. Sınır Dışı Etme, Geri Gönderme ve Geri Verme Açısından 331 SONUÇ 333 KARARLAR DİZİNİ 351 AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARLARI 351 AVRUPA İNSAN HAKLARI KOMİSYON KARARLARI 357 EK:1- İNSAN HAKLARI VE TEMEL ÖZGÜRLÜKLERİN KORUNMASINA İLİŞKİN SÖZLEŞME VE 1,4,6,7,12 VE 13 NO.LU PROTOKOLLER (11 VE 14 NO.LU PROTOKOLLER İLE DEĞİŞİK) 358 EK:2 ANAYASA MAHKEMESİ′NİN KURULUŞU VE YARGILAMA USULLERİ HAKKINDA KANUN (KANUN NUMARASI: 6216; KABUL TARİHİ : 30/03/2011) 395 AMAÇ VE KAPSAM 395 TANIMLAR 395 MAHKEMENİN GÖREV VE YETKİLERİ 396 MAHKEME BÜTÇESİ 396 İÇTÜZÜK 397 MAHKEMENİN KURULUŞU VE ÜYELERİN SEÇİLME YETERLİĞİ 397 ÜYELERİN SEÇİMİ 397 ÜYE SEÇİLENLERE TEBLİGAT VE SEÇİLENLERİN GÖREVİ KABUL ETMEMESİ 398 AND İÇME 398 ÜYELİK SÜRESİ VE TEMİNATI 399 ÜYELİĞİNBOŞALMASI VE SONA ERMESİ 399 BAŞKAN, BAŞKANVEKİLLERİ İLE UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ BAŞKANI VE BAŞKANVEKİLİNİN SEÇİMİ 399 BAŞKANIN GÖREV VE YETKİLERİ 400 BAŞKANVEKİLLERİNİN GÖREV VE YETKİLERİ 400 ÜYELERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 400 BAŞKAN VE ÜYELER HAKKINDA İNCELEME VE SORUŞTURMA 401 ADLİ SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMA 402 DİSİPLİN SORUŞTURMASI İŞLEMLERİ 402 DİSİPLİN CEZALARI VE YERİNE GETİRİLMESİ 403 TEŞKİLAT 404 GENEL KURUL 404 BÖLÜMLER VE KOMİSYONLAR 404 GENEL SEKRETER VE GENEL SEKRETER YARDIMCILARININ GÖREVLERİ 405 RAPORTÖRLER 405 RAPORTÖRLERİN GÖREVLENDİRİLMESİ, ÖZLÜK HAKLARI, DİSİPLİN VE CEZA İŞLERİ 406 RAPORTÖRLERİN GÖREVLERİ 407 RAPORTÖR YARDIMCILARI VE ADAYLARI 407 YÜKSEK DİSİPLİN KURULU 408 MAHKEME PERSONELİ VE ATANMASI 409 GEÇİCİ GÖREVLENDİRME 409 SÖZLEŞMELİ PERSONEL 409 HİZMET SATIN ALMA 410 İDARÎ PERSONELİN ADALET BAKANLIĞI KADROLARINA ATANMASI.. 410 İPTAL DAVASI AÇMAYA YETKİLİ OLANLAR 410 ŞEKİL BAKIMINDAN İPTAL DAVASI VE SINIRI 410 İPTAL DAVASI AÇMA SÜRESİ 411 İPTAL DAVASI AÇILMASINDA TEMSİL VE UYULMASI GEREKEN ESASLAR 411 EKSİKLİKLERİN TAMAMLATTIRILMASI VE GÖRÜŞ BİLDİRME 412 ANAYASAYA AYKIRILIĞIN MAHKEMELERCE İLERİ SÜRÜLMESİ 412 BAŞVURUYA ENGEL DURUMLAR 413 ANAYASAYA AYKIRILIĞI İLERİ SÜRÜLEMEYECEK DÜZENLEMELER.. 413 DOSYA ÜZERİNDEN İNCELEME VE GEREKÇEYLE BAĞLI OLMAMA 414 GÜNDEME ALINAN DOSYALARIN GÖRÜŞÜLMESİ 414 BİREYSEL BAŞVURU HAKKI 414 BİREYSEL BAŞVURU HAKKINA SAHİP OLANLAR 415 BİREYSEL BAŞVURU USULÜ 415 BİREYSEL BAŞVURULARIN KABUL EDİLEBİLİRLİK ŞARTLARI VE İNCELENMESİ 416 ESAS HAKKINDAKİ İNCELEME 416 KARARLAR 417 BAŞVURU HAKKININ KÖTÜYE KULLANILMASI 417 SİYASİ PARTİ KAPATMA DAVALARI 417 SİYASİ PARTİLERE İHTAR VERİLMESİ 418 DOKUNULMAZLIĞIN KALDIRILMASI VEYA MİLLETVEKİLLİĞİNİN DÜŞMESİ DURUMLARINDA İPTAL TALEBİ 418 SİYASİ PARTİLERİN MALİ DENETİMİ 418 MALİ DENETİMDE İLK VE ESAS İNCELEME 419 DURUŞMA 419 YENİDEN İNCELEME 420 DAVA VE İŞLERE KATILMAYA ENGEL DURUMLAR 420 BAŞKAN VE ÜYELERİN REDDİ 421 ÇEKİNME 421 BİLGİ VE BELGE VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ İLE DEVLET SIRRI NİTELİĞİNDEKİ BİLGİLER 421 ARAÇ, GEREÇ VE PERSONELDEN YARARLANMA 422 HARÇ İSTİSNASI 422 OYLAMA ŞEKLİ VE KARAR NİSABI 422 MAHKEME KARARLARI 422 YARGILAMANIN YENİLENMESİ 423 AYLIK TABLOSU 423 İZİN 425 SAĞLIK İŞLERİ VE TEDAVİ 425 KURULUŞ GÜNÜ VE ONUR BELGESİ VERİLMESİ 425 YABANCI ÜLKELERE GÖNDERİLME 426 KADROLAR 426 GEÇİŞ HÜKÜMLERİ 426 DEĞİŞTİRİLEN VE YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILAN HÜKÜMLER 427 YÜRÜRLÜK 428 YÜRÜTME 428 KAYNAKÇA 429 TABLOLAR TABLO I: AİHM′NİN İHLAL KARARLARI BAĞLAMINDA 3′ÜNCÜ MADDEYE AYKIRI MUAMELE GÖRME RİSKİ BULUNAN ÜLKELER 184 TABLO II: TÜRKİYE′YE KARŞI SINIR DIŞI ETME, GERİ GÖNDERME VE GERİ VERME BAŞVURULARINDA VERİLEN AİHM KARARLARI VE İLGİLİ AİHS MADDELERİ 299 TABLO III: İHLAL KARARLARININ AİHS MADDELERİNE GÖRE DAĞILIMI 300