Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Nisan (36)      Mart (138)      Şubat (201)      Ocak (190)

Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi

Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi

- Vedat Kitapçılık

Sayfa Sayısı
:  
623
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
2013
ISBN NO
:  
978-605-4446-67-4

0,00 TL

Bu ürün şu anda stoklarımızda yok!
Yazarın diğer ürünlerine gözatmanızı tavsiye ederiz...











ÖNSÖZ Sevgili Ayşe. "Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi" konulu tezini -henüz basım önce¬si- bana göndermek nezaketinde bulunmuşsunuz. Çok teşekkür ederim. Doktora tez hazırlık aşamasında danışmanınız olmamla beraber, savunma¬nız sırasında emekliliğim nedeniyle jürinizde bulunamamıştım. Buna rağmen, tezinizi -hayli hacimli olmakla beraber- dikkatli ve özellikle zevkle okudum, inceledim. Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü′nde kurlarımla öğrencim olduğunuzda, ilk nazarda gözüme çarpan öğrencilerimden biri idiniz. Zaman içe¬risinde, çalışmalarımız ilerledikçe, çok alçakgönüllü, vakur, cesur ve istikamet sahibi bir kişiliğiniz olduğunu gördüm. Seçtiğiniz tez konusu ise hukukçular ara¬sında tartışma konusu ve pek de işlenmemiş bir konu idi. Siz kesin bir kararlılık ve cesaretle konuya atıldınız. Yıllar boyu benimle tartışarak çalıştınız. Eseriniz şekillendikçe bir kat daha mutluluğum arttı. Uzun hocalık yaşamımda pek çok değerli öğrencim oldu. Siz bunların en seçkinlerinden biri ve herhalde en sonun-cususunuz. Tezinizin -ilk eseriniz olması bakımından- yaşamınızda elbet büyük bir yeri olacaktır. Benim yaşamımda yeri ise, hoca sıfatıyla incelediğim son tez olarak son derece özeldir. Teziniz ve kişiliğiniz, ileride, ticaret hukuku alanında daha nice eserler vereceğiniz hususunda bana güven ve inanç veriyor. Nazarımda üstün başarı ile kazanılmış "Hukuk Doktoru" unvanınızı candan kutluyor, daha nice eserlerinizi bekliyor, yaşam boyu sağlık, mutluluk ve başarı diliyor, sevgi ile gözlerinizden öpüyorum. Prof. Dr. Oğuz İMREGÜN YAZARIN ÖNSÖZÜ 6102 s. TTK ile Türk hukukunda yerini alan "Anonim Ortaklığın Haklı Se¬beple Feshr davası, anonim ortaklık yönetimine hâkim olan çoğunluk prensibi¬nin işlemez hale gelmesi durumunda, mahkemeye, azınlık pay sahibinin korun¬ması amacına yönelik olarak ortaklığa müdahale etme olanağı tanıyan bir azınlık hakkıdır. Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi davasının, azınlık hakkı olmasına bağlı olarak, haklı sebep kavramı, hâkimin karar yetkisi çerçevesinde ortaklığa müdahale olanağı gibi çeşitli konularda kişi ortaklıklarının haklı sebeple feshine kıyasla arz ettiği farklı nitelik ve özellikleri, konunun doktora tez konusu olarak seçilmesinde etkili olmuştur. Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi konulu bu çalışma, uzun süren bir araştırma ve inceleme süreci sonunda Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Programı çerçevesinde tamamlanmış, 15.07.2011 tarihin¬de Galatasaray Üniversitesi hukuk fakültesi doktora salonunda, Prof.Dr. Hamdi Yasaman başkanlığında toplanan, Prof.Dr. Turgut Öz, Prof.Dr. Veliye Yanlı, Prof. Dr. Mehmet Bahtiyar ve Prof. Dr. Tekin Memiş′den oluşan jüri önünde savunul¬muş, jüri üyelerince oybirliği ile kabul edilmiştir. Değerli eleştirileriyle katkıda bulunan Sayın jüri üyelerine, Sayın Prof.Dr. Turgut ÖZ′e, tezi kitap olarak bas¬tırmam konusunda büyük destek veren Sayın Prof.Dr. Veliye Yanlı′ya, tezi kitap olarak bastırmam konusunda destek veren Sayın Prof.Dr. Mehmet BAHTİYAR′a, Sayın Prof.Dr. Tekin MEMİŞ′e teşekkürlerimi sunarım. Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi konulu doktora tezime ilişkin araştır¬ma ve çalışmalarımın bir kısmını, özellikle karşılaştırmalı hukuka ilişkin araştır¬malarımı, Max Planck Karşılaştırmalı Özel Hukuk Enstitüsü′nün sağladığı burs çerçevesinde Hamburg′da, bir kısmını, TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Tekno¬lojik Araştırma Kurumu)′nun sağladığı araştırma bursu çerçevesinde, Lausan-ne Karşılaştırmalı Hukuk Enstitüsü′nde gerçekleştirmiş bulunmaktayım. Tezimi yazmaya başladığım dönemde henüz 6102 s. TTK′nun kabul edilmemiş olması nedeniyle, tez çalışması, 6762 s. eTTK ile 6102 s. TTK hükümleri karşılaştırmalı olarak hazırlanmış, ancak tez çalışmalarımın tamamlandığı dönemde TTK′nun kabul edilip, neredeyse savunmadan bir yıl sonra 1 Temmuz 2012′de yürürlüğe girmiş olması nedeniyle, çalışmada revizyona gidilmiş, eTTK′ya ilişkin yorum ve açıklamalar azaltılmış, bu revizyon nedeniyle 15.07.2011 ′de savunulan bu tez ancak 2013 yılında yayma hazırlanabilmiştir. Bu tezi tamamlamak üzere yürüttüğüm çalışmalar sırasında, yardım ve deste¬ğini esirgemeyen, çalışmanın ortaya çıkmasında katkısı olan, lisans döneminden itibaren hukuk bilgilerimin ve muhakeme gücümün gelişmesine yardımcı olan kişileri burada anmak isterim. Lisans eğitimimi tamamladıktan sonra başladığım yüksek lisans ve doktora eğitimlerim süresince çalışmalarımda bana her zaman destek olan ve engin hukuk bilgisi ile yolumu aydınlatan Sayın Hocam, yüksek lisans tez danışmanım ve 2010 yılına kadar doktora tez danışmanım olan Prof. Dr. Oğuz İMREGÜN′e sonsuz teşekkürlerimi sunar, onun son doktora öğrencisi olmaktan onur duyduğumu belirtmek isterim. 2010 yılından itibaren tez çalış¬malarıma, danışmanlığında devam ettiğim, tez çalışmalarım sırasında bana yol gösteren ve her zaman destek olan, hukuki değerlendirmeleri ile bana perspektif kazandıran Sayın Hocam Prof.Dr. Hamdi YASAMAN′a, tezi bitirmem ve kitap olarak bastırmam konusundaki destekleri için sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Haklı sebeple feshe ilişkin temel ilkeler konusunda beni aydınlatan Sayın Hocam Prof.Dr. Özer SELİÇİ′ye teşekkür ederim. Tez çalışmalarımda yol gös¬teren Sayın Hocam Prof.Dr. Ersin ÇAMOGLU′na tezi kitap olarak bastırmam konusundaki destekleri için teşekkür ederim. 2010 yılına kadar tez izleme jürim¬de yer alan ve tez çalışmalarımda bana destek olan Sayın Hocam Prof.Dr. Ömer TEOMAN′a teşekkür ederim. 2010 yılına kadar tez izleme jürimde yer alan ve tez çalışmalarımda bana destek olan Sayın Hocam, Prof.Dr. Ercüment ERDEM′e teşekkür ederim. Galatasaray Üniversitesi′nde lisans eğitimimi tamamladıktan sonra, akade¬mik hayata adım atmamda çok büyük desteği olan, yüksek lisans ve doktora eği¬timlerim boyunca engin bilgisi ve görüşleriyle yolumu aydınlatan, bana yol gös¬teren, hukuki sorunlara getirdiği yaklaşımlarla bana ilham veren Sevgili Hocam Doç.Dr. S. Anlam ALTAY′a sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Bahçeşehir Üniversitesi′nde araştırma görevlisi olarak çalışmaya başladığım 2005 yılından itibaren ve tez çalışmam boyunca bana destek olan ve yardımları¬nı esirgemeyen Sayın Yrd.Doç.Dr. Emin Cem KÂHYAOĞLU′na teşekkürlerimi sunarım. Tez çalışmalarında borçlar hukukuna ilişkin bazı hukuki sorunları bir¬likte tartıştığımız Sayın Doç.Dr. Emre GÖKYAYLA′ya teşekkürlerimi sunarım. Tez çalışmalarımda özellikle usul hukuku sorunlarında bana yol gösteren sevgili arkadaşım Arş.Gör. Melis TAŞPOLAT′a, kürsü işlerini paylaşarak yükü¬mü hafifleten kürsü arkadaşım sevgili Arş.Gör. D. Derya BAŞLAMIŞLI′ya ve ayrıca Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesindeki tüm öğretim üyesi Hocala¬rıma, öğretim üyesi ve araştırma görevlisi arkadaşlarıma, destekleri için teşekkür ederim. Bu çalışma, hayatımın her döneminde olduğu gibi, annem ve babamın dok¬tora tez çalışmalarımda bana verdikleri sonsuz destek sayesinde tamamlanabil¬miştir. Her zaman yanımda olan, bana güç ve destek veren sevgili annem M. Çiğ¬dem ŞAHJN′e ve sevgili babam İsmail ŞAHIN′e sonsuz teşekkürlerimi sunar, bu çalışmayı onlara ithaf etmekten mutluluk duyarım. Son olarak tezin basılmasında emeği geçen Vedat Carbaş′ın şahsına, Vedat Kitapçılık çalışanlarına ve kitabın dizgisini özenle gerçekleştiren Berrin Doğrul′a teşekkür ederim. AYŞE ŞAHİN İstanbul, 30 Mayıs 2013 GİRİŞ Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi, eTTK′nda düzenlenmemiş olma¬sına karşın, 6102 s. Türk Ticaret Kanunu m.531 hükmünde, Kanunun getir¬diği önemli yeniliklerden biri olarak yerini almıştır. TTK m.531 hükmünde, kapalı anonim ortaklıklarda sermayenin onda biri, halka açık anonim ortak¬lıklarda sermayenin yirmide biri oranındaki payların sahibi olan azınlığa, anonim ortaklığın haklı sebeple feshi davası açma hakkı tanınmıştır. Fesih davasının TTK′nda düzenlenmiş olması, TTK′nun, bireysel pay sahipliği haklarını ve azınlık haklarını etkinleştirmek yönündeki yaklaşımının bir ürü¬nüdür. Bu şekilde azınlık pay sahibi, iptal davası, sorumluluk davası ve bil¬gi alma davasına ek olarak pay sahibi sıfatına bağlı haklarının korunmasını sağlayacak yeni bir dava hakkı elde etmektedir. TTK m.531 hükmü, kaynak hüküm olan İsviçre Borçlar Kanunu m.736/f.4 hükmüne paralel bir düzen¬leme niteliğindedir. Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi, karşılaştırmalı hukukta, İsviçre hukukunun yanı sıra Anglo-sakson hukuk sisteminde yer almaktadır. Ekonomiye olan katkıları nedeniyle ortaklıklar hukukunda geçerli olan ticaret ortaklıklarının devamlılığı prensibi, pay sahiplerinin ötesinde başka¬ca menfaatlere etki etmesi itibari ile anonim ortaklıklar bakımından daha da önem kazanmaktadır. Anonim ortaklık modelinin oluşturulmasındaki dü¬şünce, onu kuran ve oluşturan kişiler değişse veya ortadan kaybolsa dahi, kurumsal bir yapı olarak tasarlanan ortaklık tüzel kişiliğinin devam etmesi¬dir. Pay sahiplerinin kişiliklerinin tescil ile ortaya çıkan tüzel kişiliğin ardın¬da kalması ve şirket faaliyeti açısından belirleyici olmaması, bu ortaklığın "anonim" olarak nitelendirilmesine yol açmış, buna bağlı olarak Türk Tica¬ret Kanunu′nda anonim ortaklığın sona erme sebepleri ortaklığın korporatif yapısı esas alınmak suretiyle düzenlenmiş; pay sahibinin ölümü, iflası gibi ortakların kişilik alanını ilgilendiren kişi ortaklıklarına özgü olgular, sona erme sebebi olarak kabul edilmemiştir. TTK m.529 hükmünde anonim or¬taklık bakımından öngörülen sona erme sebepleri, ortaklığın işletme konu¬sunu elde etmesini güçleştiren iktisadi nitelikte olgulara dayanmaktadır. Ör¬neğin ortaklık tüzel kişiliğinin iflası, anonim ortaklığın korporatif yapısına uygun bir sona erme sebebi olarak yasada yerini almıştır1. Buna karşılık anonim ortaklığın haklı sebeple feshi, TTK m.529 hük¬münde öngörülen ortaklığın sona ermesine ilişkin diğer yasal sebepler içinde, azınlık hakkı olması itibariyle, farklı bir yere sahiptir. Ortaklıklar hukukunda haklı sebeple fesih, ortaklık sözleşmesinin, ortaklığın devamını güçleştiren olguların varlığı halinde, "prematüre olarak" diğer bir deyişle zamanından önce sona erdirilmesine olanak sağlayan bir sona erme şeklidir2. Haklı sebep¬le fesih, eTTK′nda, anonim ortaklık dışında kalan ve kişisel unsurlar taşıyan ticaret ortaklıkları bakımından, kişi ortaklıklarına özgü bir sona erme biçimi olarak düzenlenmişti3. Ortaklığın kurulmasından sonra meydana gelen çeşit¬li olgular nedeniyle ortakları bir arada tutan güven ilişkisinin bozulmasına bağlı olarak ortakların aralarındaki işbirliğini sürdürmelerinin kendilerinden beklenmesi mümkün olmayabilir. Bu düşünceden hareketle, özellikle ortak¬ların ayrılmasının, oybirliği gerektirmesi sebebiyle oldukça güçleştirilmiş olduğu kişi ortaklıklarında, fesih sebebinin ortaya çıkmasında kusuru olma¬yan her ortağa haklı sebeple fesih davası açma hakkı tanınmıştır4. Affectio societatis unsurunun ortadan kalkması durumunda yıkılmaya yüz tutan kişi ortaklıklarının sona erdirilmesi olanağı niteliğindeki haklı sebeple fesih, bu yönüyle kişi ortaklıklarına özgü bir sona erme biçimi görünümündedir. Buna karşılık bünyesinde çoğunluk ile azınlık çatışması sorununu ba¬rındıran anonim ortaklıklarda haklı sebeple fesih, kişi ortaklıklarından farklı olarak azınlık pay sahiplerini çoğunluğun tahakkümü karşısında korumaya yönelmiş bir hukuki araç niteliğindedir. Anonim ortaklıklarda çok sayıda pay sahibinin bulunmasına bağlı olarak kararların alınmasında, sözleşme¬ler hukukuna özgü oybirliği kuralı yerine çoğunluk ilkesinin benimsenmiş olması ve çoğunluk ile alınan kararların karara katılmayan pay sahiplerini de bağlaması, pay sahipleri arasında güç eşitsizliğine yol açmaktadır. Oyda imtiyazlı paylar çıkarılarak veya oy sözleşmeleri imzalanarak daha da artırı-labilen bu güç eşitsizliği, ortaklıkta kontrolü elde tutan pay sahiplerinin di¬ğerlerine, yönetim kurulu üyelerinin seçiminde ve ortaklık için önem taşıyan diğer kararlarda, kendi iradelerini dayatmaları sonucunu doğurabilir. Ano¬nim ortaklıklarda çoğunluk prensibinin uygulanmasına bağlı olarak ortaya çıkan bu işleyiş biçiminde, azınlıkta kalan pay sahibinin, güç eşitsizliğinin yaratacağı kötüye kullanımlara karşı korunması ihtiyacı söz konusu olmak¬tadır5. Anonim ortaklığın işleyişine egemen olan çoğunluk prensibi, oybir¬liği esasına göre ortaklık idaresi için daha uygun bir araç olmasına karşın, mükemmel bir mekanizma değildir. Çoğunluk prensibi, azınlık menfaatleri¬nin kötüye kullanımlar karşısında zarar görmesi dışında, ortaklık faaliyetinin devamı için gereken kararların alınamaması, kararların alınmasında kilitlen¬meler oluşması, süregelen kötü yönetimin sorumlusu olan yönetim kurulu üyelerinin azledilememesi gibi, "sistem hata"larının oluşmasına yol açabil¬mektedir. Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi davası, azınlık pay sahibini hak ihlallerine karşı koruma işlevi bir yana, ortaklık yönetiminde meydana gelen aksaklıkları, kilitlenmeleri, özellikle kapalı anonim ortaklıklarda pay sahipleri arasında meydana gelen uyuşmazlıkları gidererek, söz konusu fa¬aliyet engellerini çözme işlevi ile de donatılmıştır. Başka deyişle, anonim ortaklığın haklı sebeple feshi davası, anonim ortaklık yönetimine hakim olan çoğunluk prensibinin işlemez hale geldiği, ortaklığı idare edemediği haller¬de, aksaklığı düzelterek ortaklığın devam etmesini sağlamaya veya fesih yo¬luyla aksaklığa son vermeye yönelmiş, çok amaçlı bir dava hakkıdır. Haklı sebeple fesih, diğer yandan borçlar hukukunda, taraflara, çekil¬mez hale gelen sürekli borç ilişkisini sona erdirme olanağı veren, sözleşme ilişkisinden doğan bozucu yenilik doğuran bir hak niteliğindedir. Ortaklıklar hukukunda anonim ortaklık, sözleşme ile kurulmasına karşın, borçlar huku¬kunda olduğunun aksine yalnızca sermaye taahhüt ederek sözleşmeyi im¬zalayan kurucu ortaklan değil, bunlar dışındaki çeşitli menfaat gruplarını ilgilendiren, çoklu menfaatlere etki eden kurumsal bir tüzel kişilik yapısı arz eder. Sözleşmelerin nispiliği prensibi, ortaklar, ortaklık çalışanları, ortaklık alacaklıları gibi çeşitli menfaat gruplarına etki eden ortaklık sözleşmesi açı¬sından geçerli değildir. Dolayısıyla ortaklıklar hukukunda ortaklık tüzel ki¬şiliğinin haklı sebeple feshi, sürekli borç ilişkilerinde olduğunun aksine, tek taraflı irade beyanı ile kullanılan bir fesih hakkı olarak değil, bir dava hakkı olarak düzenlenmiştir. eTTK′nun yürürlükte olduğu dönemde anonim ortaklığın haklı sebeple feshi talebiyle açılan davalar, mahkemelerce, davanın kanunda düzenlenme¬miş olması gerekçesiyle, davanın esasına girilmeksizin reddedilmekte, red kararları Yargıtay′ca onaylanmaktaydı. Anonim ortaklığın haklı sebeple fes¬hinin eTTK′da düzenlenmemiş olması, Türk hukukunda davanın uygulanma olanağı konusunda tartışmalar doğurmuş bu hususta farklı görüşlerin ileri sürülmesine yol açmıştır. Doktrinde bazı yazarlarca davanın eTTK hükümleri uyarınca açılabileceği kabul edilmesine karşın, ağırlıklı görüş, anonim ortaklığın haklı sebeple feshinin eTTK hükümleri gereğince dava edilme¬sinin mümkün olmadığı yönündeydi. Ancak menfi görüşteki yazarlarca bu hakkın ortaklık esas sözleşmesinde düzenlenebileceği, bu durumda anonim ortaklığın haklı sebeple feshi davasının açılabileceği kabul edilmektedir. Yargıtay′ın kökleşmiş içtihatları bu yöndedir6. eTTK′nun yürürlükte olduğu dönemde çözümlenmesi gereken başlıca hukuki sorun, anonim ortaklığın haklı sebeple feshi davasının açılma ola¬nağının bulunup bulunmaması olmasına karşın, TTK′nun yürürlüğe girmesi ile birlikte bu tartışma önemini kısmen yitirmiş, ancak dava ile ilgili başka birçok hukuki sorun gündeme gelmiştir. TTK m.531 hükmü gerekçesinde belirtildiği üzere, haklı sebeple fesih davasına ilişkin birçok hukuki soru¬nun çözümü, öğretiye ve mahkeme kararlarına bırakılmıştır. TTK ile Türk hukukuna dahil olan anonim ortaklığın haklı sebeple feshi davasının, kişi ortaklıklarının haklı sebeple feshinden farklı olarak, azınlık hakkı niteliği taşıması, azınlık menfaatleri yanı sıra ortaklık menfaatlerini korumaya yö¬nelmiş olması, mahkemeye karar aşamasında fesih yerine diğer çözümlere karar verme yetkisinin tanınmış olması ve davaya ilişkin benzeri başka özel¬likler, anonim ortaklığın haklı sebeple feshi konusunda ayrıntılı bir çalışma¬yı gerekli kılmaktadır. Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi davası, ortaklığın sona ermesi ihtimalini gündeme getiren bozucu yenilik doğuran bir dava olması itiba¬riyle, TTK m.531 hükmünde, usul ve esas yönünden belirli bazı koşullara tâbi tutulmuştur. Mahkemenin, davayı kabul etmesi ve ortaklığın feshine karar vermesi için, ileri sürülen olguların haklı sebep niteliğinin bulundu¬ğu kanaatine varması gerekir. Dava ile ilgili olarak gündeme gelen hukuki sorunların büyük bir kısmı, davanın tâbi olduğu koşulların, en başta haklı sebep kavramının ve unsurlarının belirlenmesi noktasında toplanmaktadır. TTK m.531 hükmünün kollektif ortaklıktan farklı olarak öngördüğü davaya ilişkin önemli özelliklerden biri, mahkemeye, davacı pay sahibinin payları¬nın gerçek değerinin ödenmesine ve pay sahibinin ortaklıktan ′′çıkarılma¬sına" veya duruma uygun düşen ve kabul edilebilir diğer bir çözüme karar verme yetkisinin tanınmış olmasıdır. Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi konusunda gündeme gelen hukuki sorunların önemli bir kısmı, mahkemeye tanınmış olan diğer çözümlere karar verme yetkisi ile ilgilidir. Bu bağlamda çalışmamızın odak noktasını, haklı sebep kavramının ve dava sonunda mah¬kemenin karar verebileceği diğer çözümlerin belirlenmesi ile ilgili problem¬ler oluşturmaktadır. Davaya özgü bir başka özellik, TTK m.531 hükmünde mahkemeye, anonim ortaklığın haklı sebeple feshini talep eden azınlık pay sahibinin or¬taklıktan ayrılmasına karar verme yetkisinin tanınmış olmasıdır. Anonim ortaklıklarda, limited ortaklıklarda olduğunun aksine, pay sahibinin çıkma¬sı veya çıkarılması olanağı bulunmamaktadır. Özellikle bağlam hükümleri ile pay devrinin sınırlandırıldığı, pay sahibinin giriş ve çıkışlarının zorlaştı-rıldığı anonim ortaklıklarda, menfaatleri zarar gören azınlık pay sahibinin, ortaklıkta tutsak kalması ve menfaat ihlallerine zorunlu olarak katlanması tehlikesi söz konusu olmaktadır. TTK m.531 hükmü ile mahkemeye, pay sahibinin paylarının gerçek değerinin ödenmesine karar verme yetkisi tanın¬mak suretiyle, ortaklığın devamı kendisi için çekilmez hale gelen azınlık pay sahibine haklı sebeple fesih davası çerçevesinde ayrılma olanağı verilmek¬tedir. TTK′nun ticaret ortaklıklarının birleşmesine ve şirketler topluluğuna ilişkin hükümlerinde öngörülen pay sahibinin çıkması veya çıkarılması ile ilgili düzenlemeler bir yana (TTK m.141, m.208), pay sahibinin haklı sebep¬le fesih davası çerçevesinde yargı kararı ile ortaklıktan ayrılması, anonim ortaklıklar hukuku bakımından yepyeni bir kavram olup, bütünüyle incelen¬meyi gerektirmektedir. Çalışmamızda, haklı sebeple fesih davasının, TTK m.531 hükmü çer¬çevesinde anonim ortaklıklarda arz ettiği özellikler ve haklı sebeplerin ve diğer çözümlerin belirlenmesi etrafında toplanan hukuki sorunlar ele alın¬mış, bu şekilde davaya ilişkin hukuki rejim belirlenerek hukuki güvenliğin sağlanmasına biraz olsun katkıda bulunulmaya çalışılmıştır. TTK m.531 hükmünün kaynağını, İBK m.736/f.4 hükmünün oluşturması sebebiyle, İs¬viçre hukukunda yer alan doktrin görüşlerine ve İsviçre Federal Mahkemesi kararlarına ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Alman hukukunda davanın Alman Paylı Ortaklıklar Kanunu′nda düzenlenmemiş olması, Alman doktrininde tartışmalara yol açmış, bu hususta farklı görüşlerin ileri sürülmesine sebep olmuştur. Çalışmamızın başlıca hedefi, haklı sebeple fesih davasının anonim or¬taklıklar hukukunda uygulanma alanını belirlemek, dava ile ilgili ortaya çık¬ması muhtemel hukuki sorunlara çözüm aramak ve Türk hukukunda davaya ne kadar ihtiyaç olduğu, davanın azınlık pay sahibini korumak bakımından ne kadar etkin sonuçlar doğurduğu konularında sonuçlara varmaktır. II. inceleme Planı Anonim ortaklığın haklı sebeple feshi, bir azınlık hakkı olması itibariyle kişi ortaklıklarının haklı sebeple feshinden farklı bir hukuki temel üzerine kurulmuştur. Dolayısıyla çalışmamızın ilk bölümünde kısaca haklı sebeple feshin sürekli borç ilişkileri ve kişi ortaklıklarındaki hukuki temeli, koşulları ve haklı sebebin belirlenmesinde esas alınan ilkeler açıklanmış, anonim or¬taklığın haklı sebeple feshinin, özellikle kişi ortaklıklarına kıyasla arz ettiği farklı özellikler ve dayandığı farklı hukuki temel açıklanmıştır. Bu açıklama¬ları müteakiben, karşılaştırmalı hukukta özellikle İsviçre, Alman ve Fransız hukukunda davaya ilişkin yasal düzenlemeler incelenmiş, Türk hukuku ile karşılaştırılmak suretiyle çeşitli hukuk sistemleri arasındaki farklılık ve ben¬zerlikler ortaya konulmuştur. İkinci bölümde dava ile ilgili başlıca hukuki sorunlar ele alınmış, özel¬likle anonim ortaklıkta haklı sebep kavramı ve kavramın unsurları incelen¬miş, haklı sebeplerin anonim ortaklıktaki görünüm biçimleri mümkün oldu¬ğunca somutlaştırılmıştır. Uzun yıllardır kâr dağıtımının yapılmamış olması, azınlık pay sahibinin, pay sahipliği ve azınlık haklarının sürekli olarak ihlal edilmesi, ortaklık yönetiminde kilitlenmeler meydana gelmesi ve benzeri olgular, haklı sebeplerin görünüm biçimleri başlığı altında ele alınmıştır. Bunu müteakiben, anonim ortaklıkta söz konusu olan özel fesih nedenleri ile haklı sebeple feshin koşulları ve uygulanma alanları birbirinden ayırt edil¬miş, özellikle organ eksikliğinin veya kuruluştan doğan eksikliklerin haklı sebeple feshe olanak verip vermeyeceği sorunu ele alınmıştır. Haklı sebeple fesih davasının anonim ortaklıkların korporatif yapısına uygunluğu, özel¬likle halka açık anonim ortaklıklarda uygulanma olanağı sorunu üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın üçüncü bölümünde, bozucu yenilik doğuran nitelikteki bu fesih davasının meydana getirebileceği ağır sonuçları dengeleme işlevi bulunan ölçülülük ve orantılılık prensipleri ele alınmış, davanın son çare niteliğinin (ultimo ratio) anlamı açıklanmıştır. Bu bağlamda iptal davası, sorumluluk davası veya pay devri gibi "birincil" hukuki araçların haklı se¬beple fesih davası ile yarışması problemi ele alınmıştır. Aynı bölümde, haklı sebeple feshin bir dava hakkı olmasına bağlı olarak, davanın, medeni usul hukuku yönünden koşulları ve özellikleri incelenmiştir. Çalışmamızın son bölümünde TTK m.531 hükmünün getirdiği davaya özgü en önemli özelliklerden biri olan mahkemenin diğer çözümlere ka¬rar verme yetkisi üzerinde durulmuş, karar yetkisinin kapsamı, niteliği elealınmıştır. Bu bölümde mahkemenin fesih yerine karar verebileceği diğer çözümler belirlenmiş, mümkün olduğu ölçüde mahkemenin ortaklığa müda¬halesinin sınırları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Mahkemeye diğer çözüm¬ler konusunda karar yetkisi tanınması, mahkemenin ortaklık yerine geçerek karar vermesi ve ortaklığın karar mekanizmalarına müdahale etmesi sorun¬larını gündeme getirmektedir. Bu bağlamda mahkemenin davacı pay sahi¬binin ortaklıktan ayrılmasına karar verme olanağı üzerinde durulmuş, ayrıl¬ma kavramı, ayrılmanın koşulları, ayrılmanın pay sahibi ve anonim ortaklık açısından doğurduğu hukuki sonuçlar, davacıya ait payların kim tarafından satın alınacağı, pay bedellerinin kim tarafından ödeneceği, ayrılma akçesi¬nin nasıl hesaplanacağı ve ne şekilde ödeneceği gibi sorunlar ele alınmıştır. Başka deyişle son bölümün odak noktasını, mahkemenin karar verebileceği diğer çözümler ve pay sahibinin ayrılması konulan oluşturmaktadır. III. Konunun Sınırlandırılması Haklı sebeple fesih, anonim ortaklıklardan başka, "sürekli" niteliği bu¬lunan birçok hukuki ilişkide özellikle kişi ortaklıklarında ve borçlar hukuku sözleşmelerinde uygulanma alam bulan bir sona erme sebebidir. Haklı se¬beple feshin, anonim ortaklık dışında kalan diğer hukuki ilişkilerdeki gö¬rünümü, özellikle borçlar hukukunda sürekli borç ilişkilerinde, aile, miras veya eşya hukuku sözleşmelerinde veya kamu hukuku sözleşmelerindeki görünümleri ve uygulanma şartları incelenmemiştir. Ayrıca anonim ortaklık¬ta rüçhan hakkının haklı sebeple sınırlandırılmasını öngören TTK m.461/f.2 hükmü gibi TTK′da fesihten başka hususlarda haklı sebep kavramına atıf yapan yasal düzenlemeler çalışmamızın kapsamı dışındadır. Anonim ortaklık dışında kalan diğer ticaret ortaklıklarının ve özellikle limited ortaklığın haklı sebeple feshine ilişkin düzenlemeler, anonim ortak¬lık yönünden önem taşıdığı ölçüde ve anonim ortaklığın feshi ile karşılaştı¬rılmak amacıyla sınırlı olarak ele alınmıştır. Anonim ortaklıklar hukukunda öngörülmüş olan diğer sona erme sebepleri ve diğer azınlık hakları, haklı sebeple fesih davası ile karşılaştırılmak amacıyla, konu ile bağlantılı olduğu ölçüde incelenmiştir. Mahkeme haklı sebeple fesih davasında davacı azınlık pay sahibinin ayrılmasına karar verebileceğinden, "çıkma" ve "çıkarılma" kavramları konuyla ilgili olduğu ölçüde ele alınmıştır. TTK m.531 hükmü¬nün kaynağını İBK m.736/f.4′ün oluşturması sebebiyle, karşılaştırmalı hu¬kukta özellikle İsviçre hukuku incelenmiş, diğer hukuk sistemlerindeki yasal düzenlemeler genel olarak ele alınmıştır. İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM SÜREKLİ BORÇ İLİŞKİLERİNDE VE ORTAKLIKLAR HUKUKUNDA HAKLI SEBEPLE FESİH § 1 SÜREKLİ BORÇ İLİŞKİLERİNDE VE ORTAKLIKLAR HUKUKUNDA HAKLI SEBEPLE FESİH 9 I-) Sürekli Borç İlişkilerinin Haklı Sebeple Feshi 10 II-) Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshinin Kişi Ortaklıklarının Haklı Sebeple Feshinden Ayrılması 13 III-) Ortaklıklar Hukukunda Haklı Sebeple Fesih Hakkına İlişkin Ortak Özellik ve Prensipler 18 IV-) Kişi Ortaklıklarının Haklı Sebeple Feshi 20 A-) Adi Ortaklık 21 1-) Genel Olarak 21 2-) Ortak Girişim ve Konsorsiyumlarda Haklı Sebep Kavramı 24 B-) Kollektif Ortaklık 27 C-) Adi Komandit Ortaklık 30 V-) Sermaye Ortaklıklarının Haklı Sebeple Feshi 31 A-) Limited Ortaklık 31 B-) Paylı Komandit Ortaklık 35 C-) Kooperatif Ortaklık 35 § 2 ANONİM ORTAKLIKTA HAKLI SEBEPLE FESİH HAKKI 35 I-) Terminoloji 35 II-) Türk Hukukunda Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshine İlişkin Yasal Düzenlemeler 36 A-) 6762 sayılı Eski Türk Ticaret Kanunu 36 1-) 6762 s. eTTK Çerçevesinde Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi Davasının Uygulama Alanı Bulmadığı Görüşü 36 2-) 6762 s. eTTK Çerçevesinde Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi Davasının Uygulama Alanı Bulduğu Görüşü 40 3-) Kişisel Görüşümüz 42 B-) 6102 sayılı TTK m.531 Hükmüne İlişkin Eleştiri ve Öneriler 44 C-) 6102 sayılı TTK m.531 Hükmünün Zaman Yönünden Uygulanması Sorunu 49 III-) Fesih Davasının Anlam ve Amacı 50 IV-) Haklı Sebeple Fesih Davasının Hukuki Niteliği ve Diğer Azınlık Haklan Arasındaki Yeri 55 V-) Haklı Sebeple Fesih Davasının Hukuki Temeli 58 A-) Dürüstlük Kuralı Işığında Sürekli Borç İlişkilerinin Haklı Sebeple Feshi 58 B-) Sözleşmenin Değişen Şartlara Uyarlanması 61 C-) Çoğunluk Prensibine Dayalı Yönetim Mekanizmasının İşlemez Hale Gelmesi 64 VI-) Dava Hakkının Koşullan 67 A-) Hak Sahibine İlişkin Koşullar 68 1-) Payların Sermayenin Onda Birini Temsil Etmesi Koşulu 68 2-) Halka Açık Anonim Ortaklıklarda Payların Sermayenin Yirmide Birini Temsil Etmesi Koşulunun Yerindeliği Sorunu 69 3-) Hakkın Yasada Ortaksal Dava Hakkı Olarak Düzenlenmesinin Gerekli Olup Olmadığı Sorunu 71 B-) Haklı Sebebin Varlığı 72 C-) Diğer Azınlık Haklarının Tüketilmiş Olması Gerekliliği Sorunu 73 VII-) Davanın Anonim Ortaklığın Korporatif Yapısına Uygunluğu ve Anonim Ortaklıkta Davaya Duyulan İhtiyaç 76 §3 KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA ANONİM ORTAKLIĞIN HAKLI SEBEPLE FESHİ 81 I-) İSVİÇRE HUKUKU 81 A-) Genel Olarak 81 B-) İsviçre Federal Mahkeme Kararlarında Haklı Sebep Kavramı 84 II-) ALMAN HUKUKU 86 A-) Genel Olarak 86 B-) Haklı Sebep Kavramı 88 1-) Ortaklar Arasındaki Uyuşmazlıklar 89 2-) Objektif Sebepler 91 C-) Davanın Son Çare Niteliğinin Alman Limited Ortaklığında Görünümü 93 III-) FRANSIZ HUKUKU 95 A-) Haklı Sebep Kavramı 95 B-) Davaya İlişkin Özellikler 96 IV-) ANGLO-SAKSON HUKUK SİSTEMİ 97 A-) Davanın Uygulanma Alanı 97 B-) Mahkemenin Diğer Çözümlere Karar Verme Yetkisi 100 II. BOLUM DAVANIN MADDİ HUKUKA İLİŞKİN KOŞULU: "HAKLI SEBEPLER" § 1 ANONİM ORTAKLIKTA HAKLI SEBEP KAVRAMI 105 I-) Haklı Sebep Kavramı 105 A-) Genel Olarak 105 B-) Tanım 106 1-) Haklı Sebeplerin Takdire Bağlı Bir Kavram Oluşu 106 2-) Haklı Sebep Kavramının Genel Olarak Tanımı 106 3-) Anonim Ortaklıkta Haklı Sebep Kavramının Tanımı 108 C-) Medeni Hukukta Haklı Sebep Kavramının Unsurları 111 1-) Genel Olarak 111 2-) Objektif Olgu Kavramının Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi Bakımından Görünümü 111 D-) Anonim Ortaklıkta Haklı Sebep Kavramının Unsurları 112 1 -) Pay Sahibinin Haklarının İhlali ve Meşru Menfaatlerinin Zarar Görmesi 113 2-) Ortaklığın Devamının Azınlık Pay Sahibi İçin Çekilmez Hale Gelmesi 116 a-) Sistematik Olarak Uygulanma: "Süreklilik" 118 b-) Çekilmezliğin Belirlenmesinde Esas Alınabilecek Diğer Kıstaslar 121 II-) Hâkime Tanınan "Diğer Çözümlere" Karar Verme Yetkisinin Haklı Sebep Kavramının Kapsamına Etkisi 123 III-) Haklı Sebeplerin Belirlenmesinde Hâkimin İzlemesi Gereken Aşamalar 126 IV-) Haklı Sebep Kavramının Belirlenmesinde Çatışan Menfaatlerin Karşılaştırılması 127 A-) Davada Üstün Gelen Menfaatlerin Belirlenmesi 127 B-) Menfaatler Karşılaştırması 129 1-) Azınlık Pay Sahibinin Ortaklığın Feshine İlişkin Menfaatleri 131 a-) Azınlık Pay Sahibi Kavramı 131 b-) Azınlık Pay Sahibinin Menfaatleri 133 2-) Ortaklığın Devamına İlişkin Menfaatler 135 § 2 HAKLI SEBEPLERİN GÖRÜNÜM BİÇİMLERİ 137 I-) ÇOĞUNLUK GÜCÜNÜN KÖTÜYE KULLANILMASINA İLİŞKİN SEBEPLER 140 A-) Çoğunluk Pay Sahibi Kavramı 141 B-) Kötüye Kullanımı Belirleyen Unsurlar 143 C-) Kötüye Kullanımın Görünüm Biçimleri 151 1-) Azınlık Pay Sahiplerinin Korunmasına İlişkin Temel Prensiplerin İhlali 151 a-) Eşitlik Prensibi 152 b-) Hakların Sakınılarak Kullanılması Prensibi 155 2-) Pay Sahipliği Haklarını İhlal Eden Karar ve İşlemler 156 a-) Pay Sahibinin Malvarlıksal Haklarının İhlali 157 aa-) Genel Olarak 157 ab-) Kâr Payı Hakkı 158 i-) Yıllık Kâr Payı Hakkı 158 ii-) Yıllık Kâr Payı Hakkı İhlalinin Haklı Sebep Niteliği 159 iii-) Mutlak Kâr Payı Hakkı İhlalinin Haklı Sebep Niteliği 161 ac-) Tasfiye Payı Hakkı 168 ad-) Rüçhan Hakkı 170 b-) Yönetime Katılma Haklarının İhlali 173 ba-) Genel Kurula Katılma Hakkı 173 bb-) Oy Hakkı 175 be-) Bilgi Alma Hakkı 177 c-) Azınlık Haklarının İhlali 179 d-) Kötüye Kullanıma Dayanan Haklı Sebeplere İlişkin Ara Sonuç 182 II-) KİŞİSEL SEBEPLER 183 A-) Anonim Ortaklık Tipolojisi Çerçevesinde Kişisel Olguların Haklı Sebep Niteliği 183 B-) Kişisel Sebeplerin İstisnai Olarak Uygulanma Alanı Bulması 188 C-) Kişisel Sebeplerin Görünüm Biçimleri 190 1-) Kişisel Uyuşmazlıklar 190 2-) Pay Sahibinin Şahsında Gerçekleşen Sebepler 194 a-) Pay Sahibinin İflası, Ölümü, Kısıtlanması 194 b-) Pay Sahibinin Şahsında Gerçekleşen Diğer Sebepler 196 c-) Ortaksal Yükümlülüklerin İhlali 198 d-) Pay Sahibinin Sadakat Borcunun İhlali 201 3-) Pay Sahipleri Sözleşmesinin İhlali 207 a-) Ortaklığın Taraf Olmadığı Pay Sahipleri Sözleşmeleri 207 b-) Ortaklığın Taraf Olduğu Pay Sahipleri Sözleşmeleri 210 III-) ORTAKLIĞA İLİŞKİN SEBEPLER 211 A-) Genel Olarak 211 B-) Kötü Yönetim 213 1-) Kötü Yönetim Kavramı 213 2-) Kötü Yönetimin Haklı Sebep Niteliği 214 C-) Yönetim Kurulunun ve Genel Kurulun Karar Alma İşlevini Yitirmesi 218 1-) Haklı Sebeple Fesih Çerçevesinde Ele Alınan Karar Alma İşlevinin Yitirilmesi Kavramının Organ Eksikliğinden Ayrılması 219 2-) Genel Kurulun Karar Alma İşlevini Yitirmesi 224 a-) Genel Kurulun Karar Almamamasma Bağlı Olarak Kilitlenmesi 225 b-) Ağırlaştırılmış Yeter Sayılara Bağlı Kararlarda Azınlığın Veto Hakkını Kullanması 230 3-) Yönetim Kurulunun Karar Alma İşlevini Yitirmesi 232 D-) Ortaklık Amacının Elde Edilmesinin Önemli Ölçüde Güçleşmesi 236 1-) İşletme Konusunun Elde Edilmesinin Önemli Ölçüde Güçleşmesi 239 2-) Nihai Amacın Elde Edilmesinin Önemli Ölçüde Güçleşmesi veya İmkânsız Hale Gelmesi: "Sürekli Nitelikte Kârlılık Kaybı" 243 E-) Sermayenin Karşılıksız Kalması 247 F-) Ortaklığa İlişkin Yapısal Değişiklikler 250 1-) Birleşme, Bölünme ve Tür Değişikliği İşlemleri 250 a-) Ticaret Ortaklıklarının Birleşmeleri 253 b-) Ticaret Ortaklıklarının Bölünmeleri 255 ba-) Bölünme Kavramı ve Bölünme Türleri 255 bb-) Bölünmenin Haklı Sebep Niteliği 257 c-) Tür Değiştirme 260 d-) Birleşme, Bölünme ve Tür Değişikliği İşlemlerinin Haklı Sebep Niteliği Konusunda Ara Sonuç 261 2-) İşletme Konusunun Değiştirilmesi 262 IV-) HAKLI SEBEPLERE İLİŞKİN ARA SONUÇ 265 V-) HAKLI SEBEPLE FESİH DAVASININ DİĞER FESİH VE İNFİSAH DAVALARINDAN AYRILMASI 267 A-) Haklı Sebeple Fesih Davasının Organ Eksikliği Davasından Ayrılması 270 B-) Haklı Sebeple Fesih Davasının Kuruluştaki Hukuka Aykırılıklar Sebebine Dayanan Fesih Davasından Ayrılması 274 C-) Haklı Sebeple Feshin Diğer Sona Erme Sebepleri ile Bağlantısı 276 § 3 HAKLI SEBEP KAVRAMININ KAPSAM VE SINIRLARI 277 I-) Anonim Ortaklık Tipolojisi Yönünden 277 A-) Kişisel Unsurların Ağırlık Taşıdığı Anonim Ortaklıklar 278 1-) Kişisel Unsurların Belirlenmesi 278 2-) Kişisel Unsurların Ağırlık Taşıdığı Anonim Ortaklıklarda Haklı Sebeplerin Görünüm Biçimleri 280 3-) Davanın Tek Pay Sahipli ve İki Pay Sahipli Anonim Ortaklıklarda Uygulanmasına İlişkin Özellikler 282 B-) Katı Sermaye Ortaklığı Niteliğindeki Anonim Ortaklıklar 283 1-) Katı Sermaye Ortaklığı Niteliğinin Belirlenmesi 283 2-) Davanın Halka Açık Anonim Ortaklıklarda Uygulanma Olanağı 284 a-) Davanın Halka Açık Anonim Ortaklıklarda Uygulanmasının Yerinde Olmadığı Görüşü 285 b-) Davanın Halka Açık Anonim Ortaklıklarda Uygulanmasının Yerinde Olduğu Görüşü 288 c-) Kişisel Görüşümüz 288 3-) Halka Açık Anonim Ortaklıklarda Haklı Sebeplerin Görünüm Biçimleri 293 a-) Kişisel Olguların Haklı Sebepler Kapsamı Dışında Kalması 294 b-) Azınlığın Malvarlıksal Hak ve Menfaatlerinin İhlaline Dayanan Haklı Sebepler 294 c-) Azınlığın Yönetime İlişkin Hak ve Menfaatlerinin İhlaline Dayanan Haklı Sebepler 296 d-) Ortaklığa İlişkin Haklı Sebepler 297 C-) Şirketler Topluluğunda Haklı Sebeple Fesih 300 II-) Haklı Sebeple Fesih Davası Hakkına İlişkin Esas Sözleşmesel Düzenlemeler 305 A-) TTK m.531 Hükmünün Emredici Niteliği 305 B-) Haklı Sebep Kavramına İlişkin Esas Sözleşmesel Düzenlemeler 307 1-) Haklı Sebep Kavramının Kapsamını Genişleten Düzenlemeler 307 2-) Haklı Sebep Kavramının Kapsamını Sınırlandıran Düzenlemeler 310 a-) Haklı Sebepler Sınırlı Sayıda Öngörülmek Suretiyle Sınırlandırma 310 b-) Belirli Bazı Sebeplerin Haklı sebep Niteliğinin Bulunmadığı Öngörülmek Suretiyle Sınırlandırma 311 C-) Haklı Sebeple Fesih Davası Açma Hakkının Tamamen Kaldırılması 313 D-) Dava Hakkının Kullanılmasına İlişkin Esas Sözleşmesel Düzenlemeler 315 1-) Genel Olarak 315 2-) Esas Sözleşmede Pay Sahibine Tek Taraflı Fesih Hakkı Tanınması Olanağı? 316 3-) Esas Sözleşmede Haklı Sebeplerin Varlığı Koşuluna Bağlı Tek Taraflı Fesih Hakkı Tanınması Olanağı? 318 E-) eTTK Hükümleri Çerçevesinde Esas Sözleşmesel Düzenlemelerin Geçerliliği 320 III. BÖLÜM HAKLI SEBEPLE FESİH DAVASINA ÖZGÜ PRENSİP VE ÖZELLİKLER § 1 DAVAYA HAKİM OLAN PRENSİPLER 323 I-) Davanın Son Çare (Ultima Ratio) Niteliği 324 A-) Haklı Sebep Kavramının Belirlenmesi Yönünden Davanın Son Çare Niteliği 326 1-) Son Çare Niteliğinin Genel Olarak Anlamı 326 2-) Haklı Sebeple Fesih Davasının Birincil Hukuki Araçlarla Bağlantısı 328 B-) Hâkimin Karar Yetkisine Etkileri Bakımından Davanın Son Çare Niteliği 335 II-) Ölçülülük Prensibi 337 § 2 HÂKİMİN TAKDİR YETKİSİ 339 I-) Hakkaniyet İlkesi Işığında Karar Verilmesinin Anlamı 339 II-) Haklı Sebeplerin Belirlenmesinde Hâkimin Takdir Yetkisi 341 II1-) Diğer Çözümlerin Belirlenmesi Konusunda Takdir Yetkisi 343 1V-) Hâkimin Takdir Yetkisini Sınırlandıran Unsurlar 343 § 3 HAKLI SEBEPLE FESİH DAVASININ USUL HUKUKUNA İLİŞKİN ÖZELLİKLERİ 345 1-) Davanın Tarafları 345 A-) Davacı 345 1-) Azınlık Pay Sahipleri 345 2-) Paylar üzerinde Rehin veya İntifa Hakkı Bulunduğu Takdirde Hak Sahibi 350 3-) İntifa Senedi Sahipleri ve Katılma İntifa Senedi Sahipleri 351 B-) Davalı: Anonim Ortaklık 352 1I-) Davaya Fer′i Müdahale Yoluyla Katılma Olanağı 354 I1I-) Görevli ve Yetkili Mahkeme 356 IV-) Dava Zamanaşımı 358 V-) Kusurun Dava Hakkına Etkisi 360 VI-) Pay Senetlerini Bankaya Tevdii Etme ve Teminat Gösterme Yükümlülüğü 362 VI1-) Davanın Kötü Niyetle Açılması ve Tazmin Yükümlülüğü 364 V1II-) İspat Yükü 366 IX-) İhtiyati Tedbirler 369 X-) Tahkime Başvurma Olanağı 371 XI-) Yargılama Giderleri ve Dava Harcı 373 XII-) Usul Hukukuna İlişkin Diğer Sorunlar Özellikle Sulh, Kabul ve Feragat 376 IV. BOLÜM HAKLI SEBEPLE FESİH DAVASINDA MAHKEMENİN ALABİLECEĞİ KARARLAR §1 ANONİM ORTAKLIĞIN FESHİ VE DAVANIN REDDİ 382 I-) Anonim Ortaklığın Feshi 382 A-) Feshe Karar Verilmesinin Koşulları 382 B-) Ortaklığın Tasfiyesi ve Haklı Sebeple Fesihte Tasfiyeye İlişkin Özellikler 383 1-) Ticaret Siciline Tescil 384 2-) Tasfiye Memurlarının Tayin Edilmesi 384 3-) Tasfiye Memurlarının Azli 386 4-) Fesih Kararının Kesinleşmesinden Sonra Ortaklığın Devam Ettirilmesi Olanağı 388 I1-) Davanın Reddi 390 § 2 PAY SAHİBİNİN ORTAKLIKTAN AYRILMASI 390 I-) Pay Sahibinin Ayrılmasına İlişkin Düzenlemenin Amaç ve Anlamı 390 II-) Ayrılma Kavramı ve Hukuki Niteliği 394 III-) Pay Sahibine Ayrılma Hakkı Veren Pozitif Düzenlemeler 397 A-) Anonim Ortaklıkta Ayrılma Hakkı 397 B-) Diğer Ortaklıklarda Ayrılma Hakkı 400 IV-) Esas Sözleşmesel Ayrılma Hakkı 401 A-) Esas Sözleşmede Ayrılma Hakkının Öngörülmesi Sorunu 401 B-) Esas Sözleşmesel Ayrılma Hakkına İlişkin Özellikler 404 V-) TTK m.531 Çerçevesinde Söz Konusu Olan Ayrılma Hakkının Benzer Kavramlardan Ayırt Edilmesi 407 A-) Iskat 407 B-) Pay Sahibinin Ortaklıktan Çıkarılması 409 1-) Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Çıkarılmasına İlişkin Pozitif Düzenlemeler 410 2-) Anonim Ortaklıkta Pay Sahibinin Çıkarılmasına İlişkin Esas Sözleşmesel Düzenlemeler 414 V1-) Pay Sahibinin Ayrılması Kararına İlişkin Özellikler 416 A-) Paylan Satın Alacak Kişinin Belirlenmesi ve Davaya Taraf Olmayan İlgililere Etki Eden Karar Alınması Sorunu 416 B-) Mahkemenin Aşamalı Olarak Şarta Bağlı Karar Vermesi Sorunu 424 C-) Davaya Taraf Olmayan Pay Sahiplerine Ait Payların Davacı Tarafından Satın Alınmasına Karar Verilmesi Sorunu 425 D-) Ortaklık veya Çoğunluk Pay Sahiplerinin Payları Satın Alma Talebinde Bulunması 426 E-) Davacının Talebini Ayrılma İstemi veya Fesih İstemi ile Sınırlandırması Sorunu 428 V1I-) Mahkemenin Davacının Ayrılmasına Karar Verme Yetkisinin Sınırlan 430 A-) Pay Sahibinin Ayrılmasına Karar Verilebilmesinin Koşulları 430 B-) Haklı Ayrılma Sebepleri 432 V11I-) Pay Sahibinin Ayrılmasına Karar Verilmesinin Hukuki Sonuçları 436 A-) Pay Sahibinin Ayrılmasına Karar Verilmesinin Ortaklık Yönünden Hukuki Sonuçlan 436 1 -) Ayrılma Akçesini Ödeme Yükümlülüğünün Doğması 436 a-) Ayrılma Akçesinin Ödenmesi İçin Gerekli Tedbirlerin Alınması 436 b-) Ayrılma Akçesinin Finansman Kaynakları 437 ltılmasının Zorunlu Olup Olmadığı Sorunu 441 d-) Finansman Kaynağını Belirleme Yetkisi 443 2-) Davacıya Ait Payların Tâbi Olduğu Hukuki Rejim 445 3-) Ayrılmanın Ortaklıktaki Pay Sahibi Sayısına Etkileri 445 B-) Ayrılma Akçesinin Finansman Kaynaklan 446 1-) Ayrılma Akçesinin Ortaklık Öz Varlıklarından Karşılanması 446 a-) Payların Ortaklık Tarafından İktisap Edilmesi Sorunu 447 b-) Payların Ortaklık Tarafından İktisap Edilmesinin Koşulları 448 aa-) Yüzde Onluk İktisap Sınırı 448 ab-) Genel Kurulun Yönetim Kurulunu Yetkilendirmesi 451 ac-) Ortaklığın Serbestçe Tasarruf Edebildiği Net Aktiflerinin Bulunması Şartı 452 ad-) Payların Bedellerinin Ödenmiş Olması 454 2-) Payların Diğer Pay Sahiplerine veya Üçüncü Kişilere Satılarak Paraya Çevrilmesi 455 3-) Esas Sermayenin Azaltılması 458 a-) Genel Olarak 458 b-) Ayrılma Akçesinin Ödenmesi Amacıyla Gerçekleştirilen Sermaye Azaltılmasına İlişkin Özellikler 459 ba-) Kurucu Sermaye Azaltılması 459 bb-) Payların İtfası Yoluyla Sermaye Azaltılması 459 be-) Asgari Sermaye Kuralından Doğan Sınırlama 460 bd-) Serbest Öz Varlıkların Yetersiz Kalması 460 C-) Pay Sahibinin Ayrılmasına İlişkin Mahkeme Kararının Pay Sahibi Yönünden Hukuki Sonuçları 460 1-) Pay Sahibi Sıfatının Sona Ermesi 460 2-) Ayrılma Akçesi Alacağının Doğması 461 a-) Ayrılma Akçesinin Hesabında Esas Alınacak Ölçüler 462 aa-) "Karar Tarihine En Yakın Tarihteki Gerçek Değer" Esası 462 ab-) Gerçek Değer Esasının Emredici Niteliği 465 b-) Ayrılma Akçesinin Hesaplanması 466 ba-) Payların Gerçek Değerinin Hesaplanması 466 bb-) Ortaklığın "İşletme Değerinin" Hesaplanması 469 be-) Ortaklık Değerlemesinden Hareketle Payların Gerçek Değerinin Hesaplanması 471 bd-) Payların Gerçek Değerinin Hesaplanmasında Usul Hukukuna İlişkin Özellikler 474 3-) Ayrılma Akçesinin Ödenmesi 475 a-) Ayrılma Akçesinin Ödenme Biçimi 475 b-) Ayrılma Akçesinin Ödenme Zamanı: "Muacceliyet" 478 c-) Ödemenin Takside Bağlanması ve Faiz Öngörülmesi 480 d-) Ayrılma Akçesi Talebinin İcrası 481 IX-) Pay Sahibinin Ayrılması Konusunda Doktrinde Söz Konusu Olan Yaklaşımlar ve Kişisel Görüşümüz 482 § 3 UYGUN DÜŞEN VE KABUL EDİLEBİLİR DİĞER ÇÖZÜMLER 486 I-) Anlam ve Amacı 486 1I-) Mahkemenin Diğer Çözüme Karar Verme Yetkisine İlişkin Özellikler 489 A-) Genel Olarak 489 B-) Taleple Bağlılık Kuralı Yönünden 491 III-) Davacı Azınlığın Talep Hakkına İlişkin Özellikler 494 IV-) Diğer Çözümlere Karar Verilebilmesinin Koşulları 500 A-) Diğer Çözümlere Karar Verilebilmesinin Maddi Hukuka İlişkin Koşulu:"Haklı Sebepler" 500 B-) Diğer Çözümlere Karar Verilebilmesinin İktisadi Koşulu: "Ortaklığın Yaşatılmasının Ekonomik ve Rasyonel Açıdan Daha Doğru Olması" 501 V-) Diğer Çözümlerin Tâbi Olduğu Şartlar 502 A-) Genel Olarak 502 B-) Duruma Uygun Düşme Şartı 503 C-) Kabul Edilebilir Nitelikte Olma Şartı 505 1-) İlgili Kavramı 505 2-) Kabul Edilebilir Nitelikte Olma 506 D-) Kararın İcra Edilebilir Nitelikte Olması 508 E-) Hâkimin Diğer Çözümü Belirlerken Dikkate Alması Gereken Temel Prensipler 509 VI-) Mahkemenin Ortaklığın Karar Mekanizmalarına Müdahalesinin Sınırları 511 A-) Genel Olarak Anonim Ortaklıklarda Mahkemenin Ortaklık Yerine Geçerek Karar Verebilmesi Sorunu 511 B-) Mahkemenin Diğer Çözümler Konusunda Müdahale Sınırlarım Belirleyen Kıstaslar 514 C-) Mahkemenin Müdahale Olanağının Niteliği 518 VI1-) Mahkemeye Diğer Çözümler Konusunda Karar Yetkisi Tanınmış Olmasının Anonim Ortaklıklar Hukuku Yönünden Uygunluğu Sorunu 518 VIII-) Mahkemenin Karar Verebileceği Diğer Çözümler 522 A-) Genel Olarak 522 B-) Diğer Çözümler 525 1-) Pay Sahibinin Çıkarılması 525 2-) Kâr Dağıtımına İlişkin Çözümler 527 a-) Mahkemenin Kârın veya Yedek Akçelerin Dağıtılmasına Karar Verme Olanağı 527 b-) Mahkemenin Esas Sözleşmede Kâr Dağıtımına İlişkin Hükümler Öngörülmesine Karar Verme Olanağı 530 c-) Kişisel Görüşümüz 532 3-) Esas Sermaye Azaltılması 533 a-) Genel Olarak 533 b-) Haklı Sebeple Fesih Davasında Esas Sermaye Azaltılması 534 c-) Sermaye Azaltılmasına İlişkin Mahkeme Kararının Özellikleri 537 4-) Azınlık Pay Sahipleri Temsilcisinin Yönetim Kurulu Üyesi Olarak Tayin Edilmesi 539 a-) Genel Olarak 539 b-) Doktrinde Söz Konusu Olan Yaklaşımlar ve Kişisel Görüşümüz 540 5-) Mahkemenin Genel Kurul Kararı Yerine Geçecek Şekilde Karar Vermesi 541 a-) Genel Olarak 541 b-) Yönetim Kurulu Üyelerinin Seçimi ve Azli 543 c-) Genel Kurul Kararı Yerine Geçen Mahkeme Kararma İlişkin Özellikler 545 d-) Doktrinde Söz Konusu Olan Yaklaşımlar ve Kişisel Görüşümüz 546 6-) Mahkemenin Yönetim Kurulu Kararı Yerine Geçecek Şekilde Karar Vermesi 547 a-) Genel Olarak 547 b-) Mahkemenin Devredilmez Yetkiler Alanına Müdahale Olanağı 550 c-) Yönetim Yetkilerinin Devri ve Geri Alınmasına İlişkin Kararlar 551 d-) Temsil Yetkilerinin Devri ve Geri Alınmasına İlişkin Kararlar 553 e-) Kişisel Görüşümüz 555 7-) Esas Sözleşme Değişiklikleri 556 a-) Genel Olarak 556 b-) Karşılaştırmalı Hukukta Mahkemenin Esas Sözleşme Değişikliklerine Karar Verebileceğini Kabul Eden Yaklaşım 557 c-) Türk Hukuku Yönünden Kişisel Görüşümüz 560 d-) Azınlık Pay Sahibinin Korunmasına Yönelik Esas Sözleşme Değişiklikleri 562 da-) Azınlık Haklarının Kapsamının Genişletilmesine Yönelik Esas Sözleşmesel Düzenlemeler 562 db-) Genel Kurul Yeter Sayılarına İlişkin Esas Sözleşme Değişiklikleri 564 de-) Azami Oy Sınırına İlişkin Esas Sözleşme Değişikliği 568 dd-) Esas Sözleşmede Yönetim Kurulunda Temsil Edilme Hakkının Tanınması 569 de-) Esas Sözleşmede Birikimli Oy Sistemi Öngörülmesi 571 e-) Diğer Esas Sözleşme Değişiklikleri 572 ea-) Genel Olarak 572 eb-) Üstün Oy Hakkı Öngörülmesi 573 8-) Yapısal Değişiklikler 575 a-) Genel Olarak 575 b-) Haklı Sebeple Fesih Davasında Diğer Çözüm Olarak Bölünme 577 SONUÇ 583 I. Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi Davasına İlişkin Temel Esaslar 583 II. TTK m.531 Hükmüne İlişkin Yorum, Eleştiri ve Öneriler 589 KAYNAKÇA 599 Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshine İlişkin İsviçre Federal Mahkeme ve Diğer Mahkeme Kararları 622