Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Eylül (188)      Ağustos (69)      Temmuz (109)      Haziran (79)

Zarar Görenin Kusuru ( Müterafik Kusur )

Zarar Görenin Kusuru ( Müterafik Kusur )



Sayfa Sayısı
:  
435
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
2012
ISBN NO
:  
978-605-4687-45-9

60,19 TL











GİRİŞ \\\"Jus est ars boni et aequi\\\" (Ulpianus, Dig. 1.1.1.) Mağduru olmayan zarar yoktur ancak zararın ortaya çıkışında veya doğmuş olan zararın artmasında mağdurun da katkısı olabilir1. Zararın tazmin edilmesinin amacı, zarar göreni zarar öncesi konumuna getirmektir. Bu yapılırken, zarar veren davranışının sonuçlarından öte bir sorumlulukla da karşı karşıya bırakılamaz (restitutio in integrum)1. Bu nedenle, zararın tazmininde zarar görenin zarara katkısı, tüm hukuk sistemlerinde dikkate alınır. Karşılaştırmalı hukuktaki bazı yaklaşım farklarına rağmen ortak nokta, zarar görenin bu katkısının zararın doğumuna veya gelişi¬mine etkisinin mümkün olduğu ölçüde objektif ölçütlere uygun olarak belirlenmeye çalışılmasıdır. Tazminat hukukunda zarar görenin kusuru halinde sorumluluğun zarar gören ve zarar veren arasında paylaştırılması anlayışı hâkimdir. An¬cak Roma hukukunda bu anlayış benimsenmemişti. Roma hukukunda zarar görenin kusuru compensatio culparum ismi altında farklı değerlen¬dirilmekteydi3. Roma hukukunda da \\\"bilen fakat engel olamayan kişinin kusurlu sayılacağı\\\"na ilişkin kural (Culpa caret qui scit, sed prohibere non potest) yer almaktaydı4. Ancak Roma hukukunda zarar göreninin kusuru halinde zarar verenin sorumluluğu doğmamaktaydı. Bu Roma hukukunun \\\"ya hep ya hiç\\\" anlayışına ve Justinianus kanunlarında kabul edilen herkesin kendi kusuruna katlanması yönündeki ilkeye de uygundu: \\\"Quod quis ex culpa sua damnum sentit, non intelligitur damnum sentire\\\"* (Dig. 50.17.203). Roma hukukunda hâkim olan düşünce failin veya mağdurun zarara tek başlarına katlanmalarıydı6. Bununla birlikte, ilke Roma hukukunda da istisnasız kabul edilmemekteydi. Roma hukukunda da, zarar verenin kusurlu davranışı ile zarar görenin kusurlu davranışının karşılaştırıldığı bazı durumlar mevcuttu. Örneğin zarar verenin kasti davranışı karşısında, zarar görenin sadece ihmali bir davranışı mevcutsa, tazminat borcu zarar görenin kusurlu davranışına rağmen doğmaktaydı7. Bu istisnaya rağmen, Roma hukukunda kural, zarar göreninin kusuru halinde zarar verenin sorumluluğunun doğmaması yönündeydi. Roma hukukunda zarar görenin hareketinin kusurlu sayılabilmesi için bu hareketin aynı zamanda hukuka aykırı olması da gerekmekteydi8. Oysa ki modern hukuklarda zarar görenin zarara olan katkısına sonuç bağlanması için zarar görenin davranışının hukuka aykırılığı bir şart olarak aranmamaktadır9. Ortaçağ\\\′dan itibaren, Roma hukukunun \\\"ya hep ya hiç\\\" yaklaşımı yumuşatılmış, zarar görenin kusurunun varlığı durumunda sorumluluğun paylaştırılması kabul edilmeye başlanmıştır (maior culpa/culpa communis/culpa admixta)\\\′°. Bugün anladığımız anlamıyla zararın, zarara katılanlar arasında paylaştırılması fikri ise ilk kez Christian Wolff tara¬fından öne sürülmüştür11. Wolffun bu fikri Avusturya (§ 1304 ABGB), İsviçre (eİsv. BK m. 51 f.2, İsv. BK m. 44 f. 1) ve son olarak da Alman hukukunu (§ 254 BGB) etkilemiş ve böylece Roma hukukundan gelen \\\"ya hep ya hiç\\\" ilkesi zarar görenin kusuru bakımından terk edilmiş ve tazminattan indirim nedeni olarak kanunlarda yer almıştır12. İsviçre Borçlar Kanunu\\\′nu iktibas eden Türk yasa koyucusu da böylelikle bu anlayışı takip etmiştir. Görüldüğü gibi tazminat hukukundaki gelişim \\\"ya hep ya hiç\\\" ilkesinden zararın paylaşımı anlayışına doğru bir seyir izlemiştir. Gelişme, zarar görenin zararının mümkün olduğu ölçüde tazmini suretiyle, mağduru koruyucu bir anlayış yönünde yaşanmıştır13. Türk hukukunda da zarar görenin zarara olan katkısı, bunun sorumluluğun kurulması ve tazminatın belirlenmesi aşamasındaki etkisi, zarar görenin kusuru (müterafik kusur, birlikte kusur, ortak kusur, zarara birlikte yol açma14) kavramı altında değerlendirilmektedir. Bu kavram altında incelenen husus, zarar görenin davranışının, sorumluluğun kurulmaması veya daha az takdir edilmesi nedeni olarak, ne zaman ve hangi koşullarla dikkate alınacağıdır. Sorumluluk hukukunda zarar veren kadar zarar gören de merkez kavramdır1\\\". Zarar görenin davranışı, zararın ortaya çıkmasına etki etmiş olabileceği gibi, ortaya çıkmış bir zararın artmasına da sebebiyet vermiş olabilir. Demek oluyor ki, zarar görenin kusurundan bahsedildiğinde iki olasılık düşünülmelidir: Zarar görenin zararın ortaya çıkmasına katılması ve ortaya çıkmış zararı arttırmama külfeti. TBK m. 52 f. 1 bu iki olasılığı da kapsayacak şekilde kaleme alınmıştır. Çalışmamızın temel inceleme konusunu teşkil eden TBK m. 52 f. 1 hükmüne göre: \\\"Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim, tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir\\\". Zarar görenin davranışının nedensellik bağını kesecek ağırlıkta ol¬ması durumu, sorumluluğun kurulması aşamasında dikkate alınacaktır. Zarar görenin davranışı da herhangi başka bir olay gibi nedensellik bağını kesebilir. Nitekim TBKm. 52 f. l\\\′de de zarar görenin zararın doğmasında etkili olmasının tazminatın tamamen kaldırılmasına da yol açabileceği kabul edilmiştir. Zarar görenin zararın artmasına katkısı ise zarar ortaya çıktıktan sonra söz konusu olacaktır. Zararın kaynağı çeşitli hukuki ilişkiler olabilir. Bu nedenle TBK m. 52 f.l\\\′in uygulama alanı oldukça geniştir. Zararın kaynağı haksız fiil sorumluluğu olabileceği gibi sözleşmesel sorumluluk veya kanundan doğan bir borca aykırılık da olabilir16. TBK m. 114 f. 2 hükmü atfı uyarınca haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler, kıyas yoluyla sözleşmeye aykırılık hâllerine de uygulanacaktır17. Bu nedenle zarar görenin kusuru sadece haksız fiil sorumluluğunda değil sözleşmesel sorumlulukta da uygulama alanı bulur. Zarar görenin kusuru, çalışmada sadece haksız fiil sorumluluğu bakımından ele alınmayacak, sözleşmesel sorumluluktaki etkisi de incelenecektir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde amaçlanan zarar görenin kusuru kavramını, terimsel tartışmalara da yer vererek açıklamaktır. Kavramın Avrupa özel hukuku uyumlaştınma çalışmalarında ne şekilde ele alındığı da, özellikle zarar görenin kusurunun ortaya çıkış biçimleri bakımından önemli bir karşılaştırmalı hukuk verisi sağlaması nedeniyle yine bu bölümde ele alınacaktır. Ayrıca zarar görenin kusuruna ilişkin normatif değerlendirme ile sorumluluk hukuku bakımından ça¬lışmanın bütününde ortaya konulacak hukuk politikası tercilıi üzerinde durulacaktır. İkinci bölümde, haksız fiil sorumluluğu ile sözleşmesel sorumluluk uygulamasında kavramsal bütünlüğün sağlanması için zarar görenin kusurunun unsurları incelenecektir. Çalışmada zarar görenin kusuru, sorumluluk hukuku bağlamında sözleşmesel sorumluluk ve haksız fiil sorumluluğu bakımından ayrı ayrı incelenirken, Türk Borçlar Kanunu\\\′nun sistematiği takip edilecektir. Bu nedenle ilk olarak üçüncü bölümde TBK m. 52 f. 1 hükmünün de yer aldığı haksız fiilden doğan borç ilişkilerinde zarar görenin kusurunun rolü açıklanacak; daha sonra borca aykırılık hâllerine zarar görenin kusurunun etkisi araştırılacaktır. Üçüncü bölümde açıklanacak hususların büyük bir kısmı sözleşme ilişkilerinde de geçerli olacaktır. TBK m. 114 f.2 atfı nedeniyle, haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler kıyasen sözleşmesel sorumluluğa da uygulanacağı için, kusura dayanmayan sorumluluk hâlleri gibi doğrudan haksız fiil sorumluluğuna özgü hâller dışında bu bölümdeki değerlendirmeler uygun olduğu ölçüde sözleşmeler bakı¬mından da geçerli olacaktır. Nihayet dördüncü bölümde de zarar görenin kusurunun sözleşmesel sorumluluğa etkisi incelenecektir. \\\"Müterafik kusur\\\" ifadesi öğreti ve içtihatta sıklıkla kullanıldığı için, okuyucunun kavramı tanıması amacıyla kitabın başlığında parantez içinde kullanılmıştır. Bunun dışında \\\"müterafik kusur\\\" ifadesi çalışma¬nın bütününde, teknik anlamıyla zarar görenin kusurunun tüm türlerini karşılayacak şekilde kullanılmamıştır. Çalışmada üst kavram olarak kullanılan ifade \\\"zarar görenin kusuru\\\" ifadesidir. Dr. Başak Baysal 1978 yılında İstanbul′da doğdu. 1996 yılında Saint-Benoit Fransız Lisesinden, 2000 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu. Aynı yıl, Jean Monnet bursuna hak kazanarak, Paris II (Pantheon-Assas) Üniversitesi Hukuk Fakültesi′nin Fikri ve Sınai Mülki¬yet Hukuku yüksek lisans programına kabul edildi, 2001 yılında bu prog¬ramı tamamladı. 2002 yılında Prof. Dr. Rona Serozan′ın asistanı olarak İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı′nda göreve başladı. 2007 yılında İstanbul Üniversitesi′nden Özel Hukuk Dok¬toru unvanını kazandı. İsviçre Mukayeseli Hukuk Enstitüsü (ISDC), Max-Planck-Gesellschaft ve İstanbul Üniversitesi′ne bağlı çeşitli vakıfla¬rın araştırma bursları ile Hamburg, Paris, Lozan ve Freiburg′da bulundu. International Association of Legal Sciences yönetim kurulu üyesi, İsviçre Mukayesli Hukuk Enstitüsü Türkiye temsilcisi, Association Henri Capitant Türk Komitesi Genel Sekreter Yardımcısı ve Societe de legislation comparee üyesi olan Baysal, hâlen İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalında öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. ÖNSÖZ Üniversitelerarası Kurul′a Doçentlik Takdim Tezi olarak sunulmak üzere hazırlanan "Zarar Görenin Kusuru (Müterafik Kusur)" başlıklı bu çalışma uzun ve yoğun bir süreç sonunda ortaya çıkmıştır. Bu süreçte, İstanbul dışında iki şehir hem yaşamıma hem de bu esere damgasını vurmuştur. İki şehri karşılaştırmak pahasına denilebilir ki, eserin teknik hukukla ilgili zor sorularının çözümü Hamburg′ta, yaratıcılık gerektiren bölümleri ise Paris′te düşünülmüş ve kağıda dökülmüştür. Hukuk poli¬tikası tercihi özellikle Sorbonne ve Pantheon′un ilham verici atmosferinde, hocalarla yapılan sohbetlerde şekillenmiştir. İstanbul′da verilen derslerde tüm fikirler söze dökülmüş, somutlaşmış, yerindeliği sınanmış ve böylelikle olgunlaşmıştır. Tüm bu şehirlerde yaratım faaliyetinin coşkusu ve sıkıntısı yaşanmıştır. İşte bu coşkulu ve sıkıntılı dönem olgunluk dönemi eseri olarak adlandırılan doçentlik tezinin yayınlanmasıyla son bulmuştur. Eserin bu niteliği hak edip etmediği ise elbette okuyucunun, uygulayıcının ve hukuk bilimiyle uğraşan kişilerin takdirindedir. Böylesi bir dönemle elbette ki tek başına başedilemezdi. Önsöz yazmak, yazara çalışmasını tamamlamasının da verdiği huzurla, bu dönemde öne çıkan kişileri ve anıları keyifle anmak için de güzel bir fırsat sunmak¬tadır. Doktora tezimin önsözünü de böylesi bir yolculuğu bitirmenin keyfiyle kaleme almıştım. Teşekkürlerime, doktora babam, Prof. Dr. Rona Serozan′ın, benim üzerimdeki emeğine vurgu yaparak başlamam gerekir. Öğrencisi ve asistanı olmak yaşamımın yönünü değiştirmiştir. Ders anlatımımdan, hukuk yazınıma, mesleğimin her alanında etkisini hissettiğim özgün hukukçuluğu benim için her zaman en büyük ilham kaynağıdır. Bu emeğe ve ilhama "paha biçilemez"! Kendisine öğrettikleri ve öğretecekleri için ne kadar teşekkür etsem azdır. Değerli dostum Doç. Dr. Murat İnceoğlu′nun bu tezin ortaya çıkmasındaki koşulsuz desteği ile ilgili ise sayfalar doldurmak gerekir. Kendisi sayısız sorularımdan bir kez olsun yorulmamış, sabırla cevap vermiş ve tezi baştan sona okuyup, eleştirilerini benimle paylaşmıştır. Dr. İnceoğlu, en az kendi çalışmasına gösterdiği özeni, başka bir çalışmaya da göstere¬bilme olgunluğuyla, gerçek bilim insanı kimliğini ortaya koymuştur. Bu desteğe, ancak böylesi bir bilimsel kişilik örnek alınarak ve ülkemizdeki bilimsel gelişmeye katkıda bulunarak teşekkür edilebilir. Başka türlü bu borcun altından kalkılması mümkün değildir! Prof. Dr. Baki İlkay Engin araştırma süresince kürsünün yükünü paylaşarak büyük fedakârlık göstermiş, keyifli bilimsel sohbetlerde konuya başka açılardan yaklaşmamı sağlamış ve kitabın yayınlanması konusunda beni teşvik etmiştir. Aldığım her önemli kararda danıştığım Prof. Dr. Yeşim M. Atamer, sadece eserleriyle değil, mesleğe ve yaşama dair tavsiyeleri ile de akademik kişiliğimin oluşmasında önemli bir paya sahiptir. Güzel bir tesadüf eseri tez çalışmaları onun üniversitedeki çalış¬ma odasında sonlandırılmıştır. Kürsü arkadaşım, sevgili dostum Ar. Gör. Tülay Aydın Ünver çalışmanın her aşamasında ve kariyerim boyunca her zaman yanımda olmuş, bana güç vermiştir. Ar. Gör. Cüneyt Pekmez kay¬nakların izini sürmemde önemli yardımlarda bulunmuştur. Kürsümüzün en genç üyesi Ar. Gör. Feyza Eren Sayın da, kitabın tashihini büyük bir titizlikle ve sabırla gerçekleştirmiş, sakin tavrı ile son dönemin stresini azaltmıştır. Bu çalışmanın ortaya çıkmasındaki emekleri için kürsü üyelerinin her birine ayrı ayrı en içten teşekkürlerimi sunuyorum. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Kütüphanesi deyim yerindeyse bu çalışmanın kurucu unsurlarıdır. Fakülte yönetimi, araştırmaları¬mı yurtdışında sürdürebilmem için gerekli olanakları bana hiçbir zorluk yaşatmadan sağlamıştır. Genç araştırmacıların, yurtdışında araştırma yapmaya teşvik edilmesi hukukun evrenselliğine inanan bakış açısını gösterir. Kuruma bağlılığımı arttıran destekleyici tutumları için, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanlığı′na, idari personeline ve Medeni Hukuk Anabilim Dalı öğretim üyelerine içtenlikle teşekkür ederim. Prof. Dr. Hasan Erman′a, Sayın Dekanımız Prof. Dr. Adem Sözüer′e, Prof. Dr. Şaibe Oktay Özdemir′e, Prof. Dr. Emine Yazıcıoğlu′na ve değerli arkadaşım Doç. Dr. Emrehan İnal′a bana olan inançları için özel olarak teşek¬kür etmek isterim. Türkiye′nin en önemli hukuk arşivine sahip İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Kütüphanesinin yenilenmesi için ortaya konulan olağanüstü çabayı ve özveriyi sanıyorum mesleğine bağlı hiçbir bilim insanı kolay unutmayacaktır. Bu eşsiz yapıyı eski görkemli günlerine kavuşturan Fakülte Dekanlığı′na, Dr. Pervin Dedeler Bezirci′ye ve sürece katkıda bulunan tüm kütüphane mensuplarına, sadece kendi çalış¬mam için değil, gelecekte yaratılacak olan eserler için de teşekkür ederim. Güleryüzlü Fakülte Sekreterimiz, değerli arkadaşım Gökçe Aygen′e de destekleri için teşekkür ederim. Paris′te sürdürdüğüm araştırmalar ağırlıklı olarak Institut de rec-herche juridique de la Sorbonne′da (IRJS) ve Assas-SDC′de gerçekleştirilmiştir. Kurum mensuplarına ve çalışmalarımı takip edip, fikirlerini benimle paylaşan Enstitü Müdürü Prof. Dr. Patrice Jourdain′e teşekkür ederim. Her zaman minnetle andığım, araştırmalarım için beni Paris′e davet eden yüksek lisans tez danışmanım Prof. Dr. Pierre Yves Gautier, bu dönemde beni Fransız hukuk camiasına da takdim etmiştir. Akademik kariyerimin başlangıcındaki ve devamındaki bu desteği için teşekkürler! Sorumluluk hukununun bu temel konusunda çalışırken, alanın ulus¬lararası isimleriyle de birçok konuyu tartışma şansını yakaladım. Prof. Dr. Pierre Widmer, Prof. Dr. Deniş Mazeaud, Prof. Dr. Reinhard Zimmer-mann, Prof. Dr. Franz Werro, Prof. Dr. Benedicte Fauvarque-Cosson ve Prof. Dr. Tatjana Josipovic düşüncelerini benimle paylaşarak tezin çatı¬sını oluşturmamda başrol üstlendiler. Kendilerine teşekkür ediyorum. Araştırmalarım esnasında değerli görüşlerini benimle paylaşan Prof. Dr. Samim Ünan′a, Prof. Dr. Ömer Ekmekçi′ye ve Doç. Dr. Gül Okutan Nilsson′a da yardımları için teşekkür ederim. Araştırmalarımı çeşitli zamanlarda Hamburg′ta sürdürebilmem, iki defa hak kazandığım Max Planck Gesellschaft post-doc araştırma bursu ve Tahir Taner Vakfı tarafından verilen araştırma bursu sayesinde müm¬kün olmuştur. Hamburg Max-Planck Mukayeseli ve Milletlerarası Özel Hukuk Enstitüsü′nün eşsiz imkânlarından en üst düzeyde faydalanmamı sağlayan Kütüphane Müdürlüğü′ne ve özellikle de Dr. iur. Christa Jessel-Holst′a da teşekkür ederim Bu yolculukta da birçok dostum yanımdaydı. Bu kişiler arasında özel bir yeri olan, yaşamdaki en yakın dostum Ayça Ciniç, çocukluğumuzdan beri eşsiz mizah gücüyle olaylara hep farklı bir yerden bakmamı sağla¬mış, en zor zamanların bile gülümsetecek yönlerini bana göstermiştir. Bu nedenle çalışmanın benim için en keyifli dönemi hiç kuşkusuz Paris-Belleville′de onun ve sevgili eşi François′nın yanında geçirdiğim dönem olmuştur. Her yorgun düştüğümde gücümü dostluğundan aldığım Ayça′ya sonsuz teşekkürler! Her zaman yanımda olan güzel dostlarım Dr. Elif Başkaracaoğlu ve Umut Doğu hem sohbetleri, hem de düzeltmeleriyle bu çalışmanın da her anında benimleydiler. Kendileri büyük bir özveriyle çalışmanın ilk okumasını titizlikle yapmışlar, dağınık düşünceleri ve cümleleri toparlamakta bana büyük bir yardım sağlamışlardır. Sevgili dostum Dr. Şirin Aydıncık daimi manevi desteğinin yanı sıra konuyla ilgili görüşlerini aktararak da çalışmaya katkı sağlamıştır. Dr. Doruk Gönen çalışmanın yayınevine yetiştirilmesi için zamanla yarışılan zor dönemde ′son dakikaya′ kadar yardımım esirgememiştir. Yard. Doç. Dr. Gökçe Çataloluk′la, Dr. Berke Özenç′le, Barkın Asal′la ve Mehmet Cemil Ozansü′yle yapılan sohbetler sayesinde hukuk politikası tercihi bilimsel bir temelde sorgulanmıştır. Hamburg günlerinin en büyük desteği ise Dr. iur. Duygu Damar′dan gel¬miştir. O olmasaydı, bu çalışmanın son dönemi nasıl atlatılırdı düşünmek bile istemiyorum. Akademik heyecanımı paylaşan, varlıkları yaşamımı zenginleştiren dostlarımla uzun yıllar nice eserleri birlikte kutlamayı diliyorum. Değerli arkadaşım On İki Levha Yayıncılık A.Ş. yöneticisi Erol Öz yayın aşamasını her zaman olduğu gibi bir keyif haline dönüştürmüştür. Hukukçu bir editörle çalışmanın ayrıcalığını yayınevinin tüm yazarlarının hissettiğini düşünüyorum. On İki Levha Yayıncılık ekibine de içtenlikle teşekkür ederim. Bu çalışmayı kaleme almak için onlardan uzakta geçirdiğim dönemleri telafi edemese de, bana verdikleri ve göstermekten hiç çekinmedik¬leri değerle özgüvenimi geliştiren, yaşama iyimser bakmamın en önemli nedenleri, sevgili annem Münire Baysal, sevgili babam Av. Ufuk Gokay Baysal ve sevgili kardeşim Burak Baysal en büyük teşekkürü hak ederler. Bu çalışma da her zaman farkında olduğum üzere aslında onların eseridir ve yine onlara ithaf olunmuştur. Bitirirken İÜHF 2008 girişli çift numaraları öğrencilerimi de anmak isterim. Öğretim üyesi olarak tamamladığım ilk dönem öğrencileri olarak onların her zaman özel bir yeri olacaktır. Bu eserdeki fikirlerin olgunlaş¬masında, hem lisans hem de lisansüstü derslerinde öğrenciler ile yapılan sohbetlerin, tartışmaların önemli katkısı vardır. Serozan kürsüsünün anlayışı şu latince deyişte somutlasın "Docendo discimus": Hepimiz öğretirken öğreniriz! Dr. Başak Baysal Beyazıt, Ekim 2012 İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm GENEL OLARAK ZARAR GÖRENİN KUSURU § 1. Zarar Görenin Kusuru Kavramı 9 I. Genel Olarak 9 II. Zarar Görenin Davranışının Normatif Değerlendirilmesi 12 A. Genel Olarak 12 B. Hukuk ve Ekonomi Öğretisinde Zarar Görenin Kusuru 19 § 2. Zarar Görenin Kusurunun Hukuki Temeli ve Hukuki Niteliği 29 § 3. Zarar Görenin Kusuru Terimi ve Zarar Görenin Kusurunun Türleri 31 I. Terime İlişkin Tartışmalar 31 II. Zarar Görenin Kusurlu Sayılabileceği Hâller 35 A. Üst Kavram Olarak Zarar Görenin Kusuru 35 B. Birlikte Kusur ve Zararı Arttırmama Külfeti 36 1. Genel Olarak 36 2. Zarar Görenin Zararın Doğmasına Etkisi: Birlikte (Müterafik) Kusur 39 3. Zarar Görenin Zararın Artmasına Etkisi: Zararı Arttırmama Külfeti 40 C. Mağdurun Rızası 43 § 4. Zarar Gören ve İlgili Kişiler 49 I. Zarar Gören 49 II. Zarar Veren 49 III. Yardımcı Kişiler 54 IV. Temsilciler 57 A. Genel Olarak 57 B. İradi Temsilci 58 C. Yasal Temsilci 60 V. Üçüncü Kişinin Kusuru 61 A. Genel Olarak 61 B. Üçüncü Kişinin Kusurunun Zarar Verenin Davranışı ile Zarar Arasındaki Nedensellik Bağını Kesmesi 62 C. Üçüncü Kişinin Kusurunun Zarar Verenin Sorumluluğunu Sınırlandırması 63 § 5. Karşılaştırmalı Hukukta Zarar Görenin Kusuru 67 I. Genel Olarak 67 II. Kıta Avrupası Hukuk Sistemi 68 A. Genel Olarak 68 B. Alman Hukuku 69 C. Fransız Hukuku 71 III. Common law: İngiliz Hukuku 74 IV. Özel Hukuku Uyumlaştırma Çalışmalarında Zarar Görenin Kusuru 78 A. Genel Olarak 78 B. Haksız Fiil Hukuku Alanında Uyumlaştırma Çalışmaları..81 1. Haksız Fiil Hukukunun Uyumlaştırılmasının Zorluğu 81 2. Avrupa Haksız Fiil Hukuku İlkelerinde Zarar Görenin Kusuru 84 C. Sözleşmesel Sorumluluk Alanında Uyumlaştırma Çalışmalarında Zarar Görenin Kusuru 85 İkinci Bölüm ZARAR GÖRENİN KUSURUNUN UNSURLARI § 6. Tazminata İlişkin Genel İlkeler Işığında Zarar Görenin Kusuru 95 §7. Kusur 101 I. Genel Olarak 101 II. Kusurun Hukuka Aykırılıktan Bağımsız Tanımlanması 103 III. Kusurun Objektifleştirilmesi 106 IV. Zarar Görenin Kusur Ehliyeti 114 A. Ayırt Etme Gücüne Sahip Olmayan Zarar Gören 114 B. Zarar Görenin Ayırt Etme Gücüne Sahip Küçük Olması ..118 V. Zarar Görenin Zarar Görmeyeceğine Dair Makul ve Haklı Beklentisi: Güven Unsuru 120 VI. Kusurun Derecelendirilmesi 128 A. Tazminatın Belirlenmesinde Kusurun Derecesinin Rolü. 128 B. Zarar Görenin Kusuru ve Sorumluluğun Paylaştırılması. 134 1. Kusura Dayanan Sorumluluk 134 2. Kusursuz Sorumluluk 139 VII. Zarar Görenin Kusuru Konusunda Sorumsuzluk Anlaşması 140 § 8. Zarar 143 I. Genel Olarak 143 II. Zararın Türlerine Göre Zarar Görenin Kusuru 144 A. Genel Olarak 144 B. Fiili Zarar-Yoksun Kalınan Kâr 146 III. Zarar Görenin Yaptığı Masraflar 148 IV. Zarar Meydana Gelmeden Zararın Engellenmesi veya Azaltılması 150 § 9. Zarar Görenin Kusurlu Davranışı ile Zarar Arasında Nedensellik Bağı 155 I. Genel Olarak 155 II. Zarar Görenin Davranışının Nedensellik Bağını Kesmesi 164 A. Genel Olarak 164 B. Zarar Görenin Kusursuz Davranışının Nedensellik Bağını Kesmesi 167 § 10. Ara Değerlendirme 175 Üçüncü Bölüm HAKSIZ FİİL SORUMLULUĞUNDA ZARAR GÖRENİN KUSURU §11. Haksız Fiil Hükümlerinin Sorumluluk Hukukundaki Genel Hüküm Niteliği 181 § 12. Sözleşme Öncesi Davranış Yükümüne Aykırılıkta Zarar Görenin Kusuru 185 § 13. Maddi Zararın Tazmininde Zarar Görenin Kusuru 189 I. Genel Olarak 189 II. Bedensel Zararların Tazmini 190 A. Genel Olarak 190 B. Zararın Doğumuna Katkı Şeklinde Ortaya Çıkan Birlikte Kusur 192 1. Genel Olarak 192 2. Yapısal Yatkınlık 193 a. Genel Olarak 193 b. Yapısal Yatkınlığın Zararın İnhisari Nedeni Olması 198 c. Yapısal Yatkınlığın Zararın İnhisari Nedeni Olmaması 199 3. Riskin Üstlenilmesi 204 a. Genel Olarak 204 b. Spor Karşılaşmaları 211 C. Zararı Arttırmama Külfetine Aykırılık 215 1. Genel Olarak 215 2. Makul Önlemler Kapsamında Zarar Görenin Tedavi Olması 217 a. Genel Olarak 217 b. Tedaviyi Ret Hakkının Sınırları 218 c. Tedavi Giderleri 226 3. Tedavi Dışında Kalan Makul Önlemler 228 a. Genel Olarak Ekonomik Kayıp 228 b. Meslek Değiştirme 229 D. Özel Olarak Ölüm Hâlinde Meydana Gelen Zararın Tazmini 231 1. Genel Olarak 231 2. Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Zarar Görenin Kusuru 234 III. Bedensel Zararlar Dışındaki Maddi Zararın Tazmini 238 A. Bedensel Zarar Dışındaki Kişilik Hakkı İhlâllerinde Maddi Zararın Tazmini 238 B. Eşyaya Verilen Hasar Sonucu Meydana Gelen Maddi Zararın Tazmini 239 § 14. Manevi Zararın Tazmininde Zarar Görenin Kusuru 241 § 15. Kusur Aranmayan Sorumluluk Hallerinde Zarar Görenin Kusuru 245 I. Genel Olarak 245 II. Bazı Önemli Kusursuz Sorumluluk Hâllerinde Zarar Görenin Kusuru 251 A. Genel Olarak 251 B. Karayolları Trafik Kanunu′nda Düzenlenen Sorumluluklar 252 1. Genel Olarak 252 2. KTK m. 85 f. 1 Hükmü Uyarınca Doğan Sorumlulukta Zarar Görenin Kusuru 253 a. Genel Olarak 253 b. Motorlu Araç İşletenin Kusurunun Bulunmaması 255 c. Motorlu Araç İşletenin Kusurunun Bulunması ... 256 3. KTK′dan Doğan Kusursuz Sorumluluk Hâlinde Destekten Yoksun Kalma Tazminatı ve Zarar Görenin Kusurunun Etkisi 258 C. İmalatçının Sorumluluğunda Zarar Görenin Kusuru 265 1. Genel Olarak 265 2. Özel Olarak İlaç Üreticisinin Sorumluluğu 271 D. Tehlike Sorumluluğunda Zarar Görenin Kusuru 274 Dördüncü Bölüm SÖZLEŞMEYE AYKIRILIK HALİNDE ZARAR GÖRENİN KUSURU § 16. TBK m. 114 f. 2 Atfı Kapsamında Alacaklının Kusuru 281 I. Genel Olarak 281 II. Sözleşmesel Sorumlulukta Kusur Unsuru 283 § 17. Alacaklının Zararın Doğmasına Etkisi 291 I. Genel Olarak 291 II. Alacaklının Davranışının Nedensellik Bağını Kesmesi 292 III. Alacaklının Davranışının Nedensellik Bağını Kesecek Ağırlıkta Olmaması 296 § 18. Alacaklının Zararın Artmasına Etkisi 301 I. Genel Olarak 301 II. Makul Önlemler 303 III. Zararı Arttırmama Külfeti Kapsamında Alacaklının Borçluyu Uyarma Külfeti 308 IV. Sözleşmeye Aykırılık Öncesinde Alacaklının Zararı Arttırmama Külfeti 313 A. Genel Olarak 313 B. Aşırı İfa Güçlüğü Hâlinde Zararı Arttırmama Külfeti 314 C. Öne Alınmış Sözleşmeye Aykırılık 319 1. Genel Olarak 319 2. Öne Alınmış Sözleşmeye Aykırılık Hâlinde Alacaklının Zararı Arttırmama Külfeti 322 D. Ara Değerlendirme 324 V. Sözleşmeye Aykırılık Sonrasında Alacaklının Zararı Arttırmama Külfeti 325 A. Genel Olarak 325 B. Aynen îfa Talebi 330 1. Genel Olarak 330 2. Aynen İfa Talebinin Zararı Arttırmama Külfetine Aykırılık Nedeniyle Sınırlandırılması 334 C. Tazminat Talebi 339 1. Genel Olarak 339 2. Tazminat Talebinin Zararı Arttırmama Külfetine Aykırılık Nedeniyle Sınırlandırılması 340 D. Sözleşmeden Dönme 344 1. Genel Olarak 344 2. Sözleşmeden Dönme Hakkının Zararı Arttırmama Külfetine Aykırılık Nedeniyle Sınırlandırılması 345 E. Satış Sözleşmesinde Bedelin İndirilmesi Talebi 349 VI. İkame Sözleşme Yapma Zorunluluğu 351 A. Genel Olarak 351 B. Satış Sözleşmesi 353 C. Kira Sözleşmesi 357 D. Eser Sözleşmesi 360 § 19. CISG′de Zarar Görenin Kusuru 363 I. Genel Olarak 363 II. CISGm.77 366 III. CISG m. 80 370 § 20. Türk İfa Engelleri Sisteminin Yeniden Değerlendirilmesi 375 SONUÇ 379 KAYNAKÇA 389 EK: ZARAR GÖRENİN KUSURUNA İLİŞKİN BAŞLICA DÜZENLEMELER 417 KAVRAMLAR DİZİNİ 431