Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Ekim (102)      Eylül (289)      Ağustos (64)      Temmuz (98)

Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası ile Borsanın Hukuki Sorumluluğu

Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası ile Borsanın Hukuki Sorumluluğu



Sayfa Sayısı
:  
209
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
2012
ISBN NO
:  
978-605-146-031-4

35,64 TL









GİRİŞ





Günümüzdeki anlamıyla borsanın ve borsa aracılığının geçmişi 16. yüzyıla dayanmaktadır. 16. yüzyılda Hollanda\\\′da, 18. yüzyılda ise Amerika\\\′da tacirler ticari hareketliliğin bulunduğu limanlarda kendi aralarında belli başlı ürün ve sözleşmelerin alım-satımını yapmak¬taydı. Yapılan bu anlaşmalar zaman içinde belirli fiziki mekanlara taşınmıştır. Bu mekanlara katılımın artması ve alım-satım yapan ta¬rafların artan ilgisi sonucunda mekanlar giderek kalabalıklaşmaya başlamıştır. Bu yoğunluğu azaltmak için mekanlara üyelikle girilmesi yöntemi getirilmiştir. Üye olamayan taraflar, işlemlerini üye olabilen¬ler aracılığıyla yapmaya başlamıştır. Bu gelişimin doğal sonucu ola¬rak borsalar, genellikle üyeleri tarafından kurulan ve kâr amacı güt¬meyen organizasyonlar olarak ortaya çıkmıştır. Yaklaşık üç asırdır bu yapıyla faaliyet gösteren borsalar, 1990\\\′lı yılların başında değişmeye başlamıştır. Üyelik sisteminin ihtiyaçları karşılaması, bu kadar uzun zaman sistemin aksamadan devam etmesine imkan vermiştir. Ancak 20. yüzyılın sonlarına doğru yaşanan teknolojik gelişmeler, küreselle¬şen ekonomiler ve rekabetçi piyasalar, borsaların işleyişlerinin sorgu¬lanmasına neden olmuştur1. Bu doğrultuda borsalar, üyeleri tarafın¬dan kurulan ve kâr amacı gütmeyen kurum yapısından çıkıp, kâr amacı güden şirketler haline gelmişlerdir. Bu şirketleşmenin üç temel amacı vardır. Bunlar, uluslararası borsalarla rekabet edebilmek için gerekli olan teknolojik yatırımların finansmanının daha kolay sağla¬nabilmesi, kâr amacı güden borsaların daha profesyonelce yönetilme¬si ve üyelik fonksiyonları ile sahiplik fonksiyonlarının ayrıştırılıp yönetim ve denetim etkinliğinin geliştirilmesidir2.




Borsaların şirketleşmesi yolundaki eğilimin ülkemize olan ilk yansıması, kâr amacı güden bir şirket olarak yapılanan Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş.\\\′dir. Öte yandan, İstanbul Menkul KıymetlerBorsası\\\′nın şirketleşmesine dönük çalışmaların yapılması gündeme olan bir konudur3.





Dünyadaki bu genel eğilimin ülkemizdeki ilk ve tek örneği ola Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası ile Borsanın hukukî sorumluluğa çalışma konumuzu oluşturmaktadır. Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsa sı, ülkemizdeki diğer borsalardan farklı olarak özel hukuk tüzel kişi ligine sahip olan tek borsadır. Bu statü, onun hukukî sorumluluğum da diğerlerinden farklı kılmaktadır. Konunun incelenmesindeki teme amaç, aradaki bu farkın ortaya konulmasıdır. Bu nedenle çalışma konusu Borsanın hukukî sorumluluğunun belirlenmesi ile sınırlı tutulmuştur.






Bu sorumluluğun belirlenmesi ve çıkabilecek uyuşmazlıklarda hangi kanun hükümlerinin uygulanacağının tespitine katkı sağlamak amacıyla hazırlanan çalışmamızın ilk bölümünde, temel kavramların daha iyi anlaşılması amacıyla finansal piyasalar ile Borsa ve Borsa üyesi kavramları anlatılmıştır. Bu bölümde finansal piyasa kavramı, Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasının yapısı ve işleyişi ile Borsaya üye olabilecek kuruluşlar incelenmiştir.






İkinci bölümde ise, öncelikle Borsa\\\′nın sözleşmeye dayalı sorum¬luluğunda uygulanacak hükümlerin belirlenmesi amacıyla Borsa ile Borsa üyesi arasındaki borsa üyelik sözleşmesi ve uzaktan erişim kullanım sözleşmesi anlatılmıştır. Borsa üyelik sözleşmesi Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası Yönetmeliği\\\′nde yer alan hükümler de göz önüne alınarak incelenmiş, bu kapsamda sözleşmenin kurulması, Borsanın ve Borsa üyesinin borçları, tarafların borca aykırı davranış¬larının sonuçları ile sözleşmenin sona ermesi detaylı bir şekilde açık¬lanmıştır. Akabinde ise, inceleme konusu yapılan üyelik sözleşmesi¬nin hukukî niteliğinin tespitine yönelik olarak sırasıyla eser sözleş¬mesi, hizmet sözleşmesi ve vekalet sözleşmesi anlatılmış, son olarak da bu konudaki görüşümüz belirtilmiştir.





Son bölümde ise, ilk olarak Borsa\\\′nın hukukî sorumluluğunu kaldıran ve Borsa karşısında Borsa üyesinin durumunu ağırlaştıran üyelik sözleşmesi ve uzaktan erişim kullanım sözleşmesi hükümleritespit edilmiştir. Sonrasında ise bu hükümlerin geçerliliği, Türk Borç¬lar Kanunu\\\′nda yer alan genel işlem koşulları ile sorumsuzluk an¬laşması hükümleri açısından değerlendirilmiştir. Son olarak, Bor-sa\\\′nın hukukî sorumluluğu, sözleşme ve sözleşme dışı sorumluluk başlıkları alnnda incelenmiş ve çıkabilecek bir uyuşmazlıkta uğranı¬lan zararın ne şekilde tazmin edileceği hususu anlatılmıştır. Bu kap¬samda davacı ve davalı tarafların kimler olabileceği, görevli ve yetkili mahkemeler, uygulanacak zamanaşımı ve zararın hesaplanması ko¬nuları bu başlık altında değerlendirilme konusu yapılmıştır.



ÖNSÖZ





Küreselleşmenin sonucunda oluşan teknolojik gelişmeler ve rekabetçi piyasalar, borsaları, üyeleri tarafından kurulan ve kar amacı gütmeyen kurum yapısından çıkarıp kâr amacı güden şirketler haline getirmiştir. Borsaların şirketleşmesi yolundaki eğilimin ülkemize olan ilk yansıması, kâr amacı güden bir şirket olarak yapılanan Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A. Ş. ’dir. Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası, ülkemizdeki diğer borsalardan farklı olarak özel hukuk tüzel kişiliğine sahip olan ilk ve tek borsadır. Bu statü, onun hukukî sorumluluğunu da diğerlerinden farklı kılmaktadır.




Bu çalışma aradaki bu farkın ortaya konulmasına, Borsa’nın hukukî sorumluluğunun belirlenmesine ve çıkabilecek uyuşmazlıklarda hangi kanun hükümlerinin uygulanacağının tespitine katkı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Bu nedenle öncelikle Borsa ve Borsa üyesi kavramları incelenmiştir. Sonrasında, Borsa üyelik sözleşmesi ve uzaktan erişim kullanım sözleşmesi anlatılmış ve bu sözleşmelerin hukukî niteliği tartışılmıştır. Son bölümde ise, Borsa’nın hukukî sorumluluğunu kaldıran ve Borsa karşısında Borsa üyesinin durumunu ağırlaştıran sözleşme hükümleri tespit edilmiştir. Borsa üyesinin Borsa karşısındaki durumunu ağırlaştıran bu hükümlerin geçerliliği, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda yer alan genel işlem koşulları ile sorumsuzluk anlaşması hükümleri açısından değerlendirilmiştir. Son olarak, Borsa’nın hukukî sorumluluğu incelenmiş, çıkabilecek bir uyuşmazlıkta uğranılan zararın ne şekilde tazmin edileceği hususu anlatılmıştır.







İÇİNDEKİLER :




BİRİNCİ BÖLÜM


FİNANSAL PİYASALAR İLE BORSA VE BORSA ÜYESİ KAVRAMLARI






I. -FİNANSAL PİYASALAR-5
A. -Genel Olarak Finansal Piyasalar-5
B. -Fonların Arz ve Talep Süresine Göre Finansal Piyasalar-6
1. -Para Piyasası-6
2. -Sermaye Piyasası-7
C. -Örgütlenme Biçimine Göre Finansal Piyasalar-7
1. -Örgütlenmiş Piyasalar-7
2. -Örgütlenmemiş Piyasalar-7
D. -Piyasada İşlem Gören Finansal Varlığın İşlem Durumuna Göre Finansal Piyasalar-8
1. -Birincil Piyasalar-8
2. -İkincil Piyasalar-8
E. -Finansal Varlığın Vadesine Göre Finansal Piyasalar-9
1. -Spot Piyasalar-9
2. -Türev Piyasalar-9
II. -BORSA VE BORSA ÜYESİ-10
A. -Borsa-10
1. -Genel Olarak-10
2. -Borsa’nın Kuruluşu ve İşleyişi-12
a. -Borsa’nın Kuruluşu-12
b. -Borsa’nın İşleyişi-14
(1) -Borsa’da Faaliyet Gösteren Unsurlar-14
(2) -Borsa’da İşlem Gören Sözleşmeler-18
(3)-Borsa’da Sözleşmelerin İşlem Görme Süreci-23
B. -Borsa Üyesi-25
1. -Tanımı-25
2. -Üyelik Şartları-27
3. -Türleri-28
a. -Takas Üyesi Olan Borsa Üyesi-28
b. -Takas Üyesi Olmayan Borsa Üyesi-29





İKİNCİ BÖLÜM



BORSA İLE BORSA ÜYESİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN HUKUKÎ NİTELİĞİ





I. -BORSA İLE BORSA ÜYESİ ARASINDAKİ HUKUKÎ İLİŞKİ-31
A. -Uzaktan Erişim Kullanım Sözleşmesi-32
B. -Borsa Üyelik Sözleşmesi-34
1. -Sözleşmenin Kurulması-34
2. -Tarafların Borçları-36
a. -Borsa’nın Borçları-36
(1) -Borsa’da Dürüstlük ve Düzeni Sağlama Borcu-36
(i) -Sözleşmelerin Borsa’da İşlem Görmesi Sırasında Dürüstlük ve Düzeni Sağlama Borcu-36
(ii) -Sözleşmelerin İfasında Dürüstlük ve Düzeni Sağlama Borcu-39
(iii) -Olağanüstü Durumlarda Dürüstlük ve Düzeni Sağlama Borcu-39
(iv) -Uyuşmazlık Hallerinde Dürüstlük ve Düzeni Sağlama Borcu-42
(2) -Borsa Teşkilatının Bilgi Açıklama Yasağı ve Sır Saklama Borcu-44
b. -Borsa Üyesinin Borçları-44
(1) -Mali Borçlar-44
(2)-Bilgi ve Hesap Verme Borcu-46
(3) -Dürüstlük ve Özen Borcu-47
3. -Borca Aykırılığın Sonuçları-48
a. -Borsa’nın Borca Aykırı Davranışlarının Sonuçları-48
b. -Borsa Üyesinin Borca Aykırı Davranışlarının Sonuçları-48
4. -Sözleşmenin Sona Ermesi-51
II. -BORSA ÜYELİK SÖZLEŞMESİNİN HUKUKÎ NİTELİĞİNİN TESPİTİNE YÖNELİK SÖZLEŞME İLİŞKİLERİNİN İNCELENMESİ-52
A. -Eser Sözleşmesi-52
B. -Hizmet Sözleşmesi-53
C. -Vekalet Sözleşmesi-55
D. -Görüşümüz-62







ÜÇÜNCÜ BÖLÜM



BORSANIN HUKUKÎ SORUMLULUĞU







I. -ÜYELİK SÖZLEŞMESİ İLE UZAKTAN ERİŞİM KULLANIM SÖZLEŞMESİNİN GENEL İŞLEM KOŞULLARI VE SORUMSUZLUK ANLAŞMASI HÜKÜMLERİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ-71
A. -Genel İşlem Koşulları-71
1. -Tanımı-71
2. -Şartları-74
a. -Taraflardan Birinin Sözleşme Koşullarını Tek Başına Hazırlamış Olması-74
b. -İleride Çok Sayıda Benzer Sözleşmede Kullanmak Amacıyla Hazırlanmış Olması-75
c. -Hazırlanan Sözleşmenin Diğer Tarafa Sunulması-76
3. -Uygulama Alanı-77
4. -Genel İşlem Koşulu Sayılmanın Sonuçları-78
a. -Yazılmamış Sayılma-78
b. -Kısmen Yazılmamış Sayılma-79
c. -Aleyhe Yorum Yasağı-80
d. -Tek Taraflı Olarak Aleyhe Değiştirme Yasağı-81
e. -Dürüstlük Kurallarına Aykırı Olarak Aleyhe Hüküm Koyma Yasağı-81
B. -Sorumsuzluk Anlaşması-82
C. -Değerlendirmemiz-85
1. -Borsa’nın Düzenleyici İşlemlerinin Hukukî Niteliği-86
2. -Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi-89
II. -BORSANIN HUKUKÎ SORUMLULUĞU-98
A. -Sorumluluğun Hukukî Dayanakları-98
1. -Sözleşmeye Dayalı Sorumluluk-98
a. -Genel Olarak-98
b. -Sorumluluğun Şartları-102
(1) -Borca Aykırılık-102
(2) -Zarar-104
(3) -Kusur-108
(4) -İlliyet Bağı-109
2. -Sözleşme Dışı Sorumluluk-109
a. -Genel Olarak Haksız Fiil Sorumluluğu-109
b. -Borsa’nın Borsa Üyesine Karşı Haksız Fiil Sorumluluğu-110
c. -Borsa’nın Üçüncü Kişilere Karşı Haksız Fiil Sorumluluğu-112
B. -Uğranılan Zararın Tazmini-113


SONUÇ-117

EKLER-123


--EK 1 - VADELİ İŞLEM VE OPSİYON BORSASI ANONİM ŞİRKETİ ÜYELİK TAAHHÜTNAMESİ-123
--EK 2 - VADELİ İŞLEM VE OPSİYON BORSASI ANONİM ŞİRKETİ (BORSA) UZAKTAN ERİŞİM KULLANIM TAAHHÜTNAMESİ-129
--EK 3 - VADELİ İŞLEM VE OPSİYON BORSASI YÖNETMELİĞİ-135

KAYNAKÇA-203