Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Ekim (94)      Eylül (293)      Ağustos (64)      Temmuz (98)

Menkul Kıymetleştirme ve Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler

Menkul Kıymetleştirme ve Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler



Sayfa Sayısı
:  
217
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
2012
ISBN NO
:  
978-605-5373-64-1

35,00 TL









Dr. Gökçen TURAN





1975′te Giresun′da doğdu. 1992-1996 yılları arasında Ankara Üniversi¬tesi Hukuk Fakültesinde lisans öğrenimini tamamladı. Ankara Üniver¬sitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalında başladığı yüksek lisansını, 2001 yılında "Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarında Tahkim" başlıklı tez ile bitirdi. Aynı Anabilim Dalında başladığı dokto¬ra çalışmasında 2009 yılında "Menkul Kıymetleştirme ve Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler" başlıklı doktora tezini başarıyla savundu. 2010 yılın¬da University of Sussex School of Law′dan LLM in International Trade Law derecesi alan Dr.Turan′m, yeni TTK′da düzenlenen anonim şirket genel kurul nisapları, menkul kıymetleştirme ve uluslararası yatırım söz¬leşmelerinde tahkim üzerine hakemli dergilerde yayınlanmış makaleleri bulunmaktadır. 1998 yılında hakimlik stajı ile çalışma hayatına başlayan Dr.Turan, halen Sermaye Piyasası Kurulunda Başuzman Hukukçu olarak görevini sürdürmektedir.





KONUNUN TAKDİMİ VE ELE ALINIŞ BİÇİMİ




Varlığa dayalı menkul kıymetler, şirketler için geleneksel finansman yöntemlerinden farklı ve avantajlı bir fon temin etme yöntemi olarak kabul edilmektedir. Yirminci yüzyılın önemli finans icadlarından biri sayılan bu yöntemde şirket, aktifinde bulunan alacaklarını karşılık göste¬rerek menkul kıymet ihraç etmekte ve bu menkul kıymetlerin halka satışı vasıtasıyla sermaye piyasasından fon temin etmektedir.


Şirketlerde bir varlık olan alacaklar karşılık gösterilerek menkul kıy¬met ihraç edilmesine literatürde menkul kıymetleştirme (securitization), ihraç edilen menkul kıymetlere de varlığa dayalı menkul kıymetler (asset backed securities) denmektedir. Hemen belirtmek gerekir ki, varlığa da¬yalı menkul kıymetler deyimi, menkul kıymetleştirme işlemi sonucunda ihraç edilen menkul kıymetlerin genel adı kabul edilmekle birlikte, 5582 sayılı Kanunla değişik Sermaye Piyasası Kanunu′nun 38/C maddesi ör¬neğinde olduğu gibi, kanuni düzenlemelerde adı geçen işlem sonucunda ihraç edilen belli bir menkul kıymet çeşidinin adı olarak kullanıldığı yerler vardır. Şu halde varlığa dayalı menkul kıymet deyiminin geniş ve dar anlamda olmak üzere iki farklı amaçla kullanılabildiğine dikkat etmek gerekir. Nitekim çalışmada bu husus önemle hatırlatılmaktadır.


Menkul kıymetleştirmede kaynak şirket (originator), sahibi olduğu alacakları, bunları bir havuzda toplama ve menkul kıymetleştirerek ihraç etme gayesiyle kurulmuş özel amaçlı kuruluşa (special purpose vehicle) devretmekte, özel amaçlı kuruluş bu alacakları karşılık yaparak, yani bir borçlanma aracı olan söz konusu menkul kıymetlerin vadesinde ödenme¬sine anılan alacakları teminat göstermek suretiyle menkul kıymet ihraç etmekte, satıştan elde edilen geliri ise alacakların devralınması ve ihraç masraflarına ödemektedir. Yatırımcılara menkul kıymetin anapara ve faiz ödemeleri, yine özel amaçlı kuruluş tarafından, alacakların borçluları ta¬rafından ödenmesi suretiyle elde edilen nakit akımından yapılmaktadır.


Alacakların ödenmesinin takip ve tahsili ise özel amaçlı kuruluşun bir vekalet ya da hizmet akdi çerçevesinde anlaştığı, bu hizmeti veren bir kuruluş (servicer) tarafından yerine getirilmektedir. Alacak havuzunun kalitesi (alacakların sağlamlığı, ödenmeme ihtimalinin azlığı) ise dere¬celendirme şirketi tarafından derecelendirilmekte, verilen derece notu yatırımcıların yatırım kararı alırken dikkat ettikleri bir husus olmaktadır.


Makro açıdan bakıldığında, bu sistemde şirket, alacaklarını kullan¬mak (belli bir iskonto ile devretmek) suretiyle sermaye piyasasından fon temin etmektedir. Böylelikle şirket, hem alacaklarının vadesini bekleme zorunluluğundan (iskonto bedeli karşılığında) kurtulmakta, hem de menkul kıymeti kendisi ihraç etmesi halinde yatırımcılar tarafından dik¬kate alman kredi riskini (geri ödenmeme riski) üzerinden atmaktadır.


Menkul kıymetleştirmede, şirketin sahip olduğu alacaklar, şirket malvarlığından/ bilançosundan çıkarılır. Bunun nedeni, söz konusu ala¬cakların sadece ihraç edilen menkul kıymetlerin vadede ödenmesine tah¬sis edilmesidir. Başka deyişle, alacakların ödenmesinden elde edilen nakit sadece varlığa dayalı menkul sahiplerine yapılacak ödemelerde kullanıl¬maktadır. Bu durumda alacaklar bir nevi menkul kıymetin ödenmesinin teminatı yerine geçmektedir. Alacakların kaynak şirketin bilançosundan çıkarılması, şirketin mali yapısındaki bir bozulmadan menkul kıymetlerin etkilenmemesini sağlar. Diğer bir anlatımla, klasik tahvillerde söz konusu olan ihraççı şirketin vadede menkul kıymeti ödeme gücünden yoksun ol¬ması riski, varlığa dayalı menkul kıymetlerde söz konusu olmaz. Bu husus varlığa dayalı menkul kıymetleri geleneksel borçlanma araçlarına (tahvil, finansman bonosu vs.) göre daha cazip kılmaktadır.


Belirttiğimiz özellikleri, Türk hukuk literatürüne "varlığa dayalı men¬kul kıymetler" olarak çevrilen "asset backed securities"lerin yurtdışında oldukça popüler hale gelmesine yol açmıştır. Özellikle ABD′nde kredi kartı alacakları, otomobil kredisi alacakları, tüketici kredisi alacakları ve bilhassa konut kredisi alacaklarının menkul kıymetleştirilerek halka arz edildiği, söz konusu halka arzlarda elde edilen fonların önemli tutarlara ulaştığı gözlenmiştir.


Ülkemizde ise ne yazık ki, varlığa dayalı menkul kıymetler pek uy¬gulama alanı bulamadığı gibi, 5582 sayılı Konut Finansmanı Sistemine İlişkin Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun′dan önce bu ad altında yapılan düzenlemelerin yukarıda anlatılan sistemle örtüştü-ğünü söylemek de mümkün değildir. Varlığa dayalı menkul kıymetlerin ülkemizde gelişememesinin ekonomik nedenleri araştırmamızın dışında olmakla birlikte, son dönemde "mortgage" olarak adlandırılan ipotekli konut finansmanı alanında kanuni düzenleme yapılması, bu düzenlemede konut kredisinden doğan alacakların menkul kıymetleştirilmesi, bu yolla sermaye piyasasından fon temin edilmesi, özel amaçlı kuruluş olarak yatı¬rım fonlarmdaki yapının model alınması, söz konusu kanuni düzenleme ile SPKn′ndaki varlığa dayalı menkul kıymetler maddesinin yürürlükten kaldırılması ve menkul kıymetleştirme ile ilgili yeni tanım ve kavramların getirilmesi konunun yeniden güncel hale gelmesine yol açmıştır.


İşbu tez çalışmasının birinci bölümünde, menkul kıymetleştirme hakkında genel bilgiler kapsamında menkul kıymetleştirme kavramı, un¬surları, tarihçesi, menkul kıymetleştirilebilecek varlıklar, menkul kıymet¬leştirmenin faydalan ve menkul kıymetleştirmenin benzer kurumlarla ilişkisi anlatılacaktır. İkinci bölümde menkul kıymetleştirmedeki hukuki ilişkiler, bu anlamda menkul kıymetleştirme işleminde yer alan taraflar, işlemin safhaları ve menkul kıymetleştirme işleminde önem arz eden hu¬suslar incelenecektir. Üçüncü ve son bölümde Türk hukukunda menkul kıymetleştirme ve varlığa dayalı menkul kıymetlerin düzenlenişi, 5582 sayılı Kanun öncesi ve sonrası olmak üzere iki alt bölüm halinde, öncesi için SPKn′nun yürürlükten kaldırılan 13/A maddesi ve Seri:III No:14 sayılı Varlığa Dayalı Menkul Kıymetlerin Kurul Kaydına Alınması ve Genel Finans Ortaklıklarının Kuruluş ve Faaliyet İlkelerine Dair Esaslar Tebliği hükümleri çerçevesinde, sonrası için ise SPKn′na eklenen 38/B ve C maddeleri ile 5582 sayılı Kanun′un diğer hükümleri dikkate alınmak suretiyle incelenecektir. Tez çalışması, ele alınan konuların özetlenip de¬ğerlendirildiği ve tartışmalı noktalara ilişkin önerilerin yer aldığı sonuç bölümü ile sonlandırılacaktır.





ONSOZ




"Menkul Kıymetleştirme ve Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler" baş¬lıklı incelemenin temelini, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk (Ticaret Hukuku) Anabilim Dalı bünyesinde hazırlanan doktora tezi oluşturmaktadır. Tez, Prof.Dr. Zühtü Aytaç, Prof.Dr. Asuman Turanboy, Prof.Dr.İsmail Kırca, Prof.Dr.Ahmet Battal, Doç.Dr Feyzan Şehirali Çelik′ten oluşan jüri önünde savunulmuş ve oybirliği ile başarılı kabul edilmiştir. Tezin kitap haline getirilmesinde orjinaline büyük ölçü¬de sadık kalınmış, bununla birlikte aradan geçen zaman içerisinde mey¬dana gelen mevzuat değişiklikleri, jürinin eleştiri getirdiği ve tezin basımı esnasında eklenmesini önerdiği hususlar, kaynakça ve atıflarla ilgili eksik görülen noktalar ve çeşitli güncelleme ihtiyaçları dikkate alınmıştır.


Ülkemizde ipotekli enstrümanların kullanıldığı bir uzun vadeli ko¬nut finansman sistemi kurmak üzere hazırlanan ve uzun bir taslak/tasarı evresinden geçerek kanunlaşan 5582 sayılı Kanunla hukukumuza giren yeni kavram, müessese ve menkul kıymet türlerini incelemek amacıyla işbu çalışma konusu seçilmiştir. Kanunda, sistemin ikincil piyasa ayağım oluşturan menkul kıymetlerin ihracı, ipotekli kredilerin ve diğer alacak çeşitlerinin bir havuzda toplanması ve ihraç edilecek menkul kıymetlere teminat gösterilmesi esasına, başka deyişle menkul kıymetleştirme dedi¬ğimiz yönteme dayandığı için, çalışmada öncelikle menkul kıymetleştir¬me yönteminin işleyiş esasları açıklanmış, arkasından ülkemizde menkul kıymetleştirme yönteminin tarihsel gelişimi 5582 sayılı Kanun öncesi ve sonrası olmak üzere, ilgili düzenlemeler çerçevesinde, incelenmiştir. Anılan kanunla birden fazla sermaye piyasası aracının söz konusu olduğu karma bir sistem benimsenmiş olmakla birlikte, iki temel modelin varlığın söz edilebilir: Teminat varlıkların ihraççının bilançosunda kalmaya devam edip, menkul kıymetlerin ödenmesinin ihraççının genel yükümlülüğünde olduğu sistem ve halen yatırım fonlarında kullanılan inançlı mülkiyet mü¬essesesinin kullanıldığı, teminat varlıkların ihraççının bünyesinde kalma¬yıp, fon portföyünde toplandığı sistem. Çalışmada önce birinci modelin esas alındığı ipotek ve varlık teminatlı menkul kıymetlerin, arkasından ikinci modelin benimsendiği ipoteğe ve varlığa dayalı menkul kıymetlerin işleyişi, Kanun ve Tebliğ hükümleri çerçevesinde -özellikle Tebliğ hüküm¬lerinde detaya inilerek-, ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Sistemin düzenli yürümesinde önemli işlevler üstlenmesi beklenen ipotek finansmanı kuruluşlarına ait açıklamalarımız ile çalışma sonlandırılmaktadır.


Tezin bir kitap haline gelmesinde öncelikle teşekkürü borç bildiğim kişi, yüksek lisans tezimde danışmanlığımı yapan ve akademik çalışmayı bana sevdiren, sonraki her çalışmamda tashihleri ile bana yardımcı olan ve yol gösteren, akademik yazımın kuralları yanında belagat sanatının inceliklerini de öğreten çok kıymetli hocam Prof.Dr. Turgut Kalpsüz′dür. Haddizatında yayınlama aşamasına gelebildiğim her çalışmamın teme¬linde, kendisinin muhakkak bir emeği ve benim kendisine olan manevi borcum vardır. Bu kitabımı ona ithaf ediyor ve daha nice sağlıklı ömürler geçirmesini diliyorum. Hemen arkadan, doktora tezime danışmanlık yapan ve her daim kısıtlı zamanından bana ayıracak vakit bulan, tezin planlamasında ve bu hale gelmesinde çok değerli eleştirileri ile katkı sağlayan, saygıdeğer hocam Prof.Dr. İsmail Kırca′ya teşekkürlerimi arz etmek istiyorum. Öte yandan, gerek tezin yazımı esnasında gerek tüm zor zamanlarımda desteklerini hiç eksik etmeyen ve her imkanı bana sunmaya çalışan muhterem annem ve babam ve onlarla birlikte sevgili eşim şükran ifadelerinden fazlasını hak etmektedir. Son olarak kitabın ya¬yınlanmasını sağlayan Oniki Levha Yayıncılık yöneticisi sayın Erol Öz′e ve emeği geçen tüm çalışanlara teşekkürü bir borç bilirim.





İÇİNDEKİLER :



ÖNSÖZ..................................................................................................................VII
İÇİNDEKİLER..................................................................................................... IX
KISALTMALAR.................................................................................................XV
BİBLİYOGRAFYA..........................................................................................XVII
KONUNUN TAKDİMİ VE ELE ALINIŞ BİÇİMİ......................................1




Birinci Bölüm


MENKUL KIYMETLEŞTİRME HAKKINDA
GENEL BİLGİLER





I. Menkul Kıymetleştirme Kavramı ve Menkul
Kıymetleştirmenin Temel Unsurları............................................................5
A. Menkul Kıymetleştirme Kavramı..........................................................5
B. Menkul Kıymetleştirmenin Temel Unsurları ....................................8
1. Alacakların Kaynak Şirketin Malvarlığından Ayırılması .........9
2. Özel Amaçlı Kuruluş Tarafından Menkul Kıymetlerin
İhraç Edilmesi....................................................................................11
3. Alacakların Tahsilinden Elde Edilen Nakdin Menkul
Kıymet Ödemelerinde Kullanılması............................................12
II. Menkul Kıymetleştirmenin Tarihçesi........................................................13
III. Menkul Kıymetleştirilebilecek Varlıklar...................................................15
IV. Menkul Kıymetleştirmenin Sağladığı Faydalar.......................................18
A. Kaynak Şirket Bakımından....................................................................18
B. Yatırımcılar Bakımından ...................................................................... 22
C. Genel Ekonomi Bakımından................................................................ 22
V. Menkul Kıymetleştirmenin Taşıdığı Risk ve Sakıncalar...................... 23
A. ABD’de 2007 Yılında Ortaya Çıkan Mortgage Krizinde
Menkul Kıymetleştirmenin Rolü........................................................ 24
B. Genel Olarak Menkul Kıymetleştirmenin Menfi Yönleri..............27
VI. Menkul Kıymetleştirme ve Varlığa Dayalı Menkul Kıymetlerin
Benzer Kurumlarla İlişkisi ...........................................................................29
A. İpotek ve Mortgage Kurumlarıyla........................................................29
B. İpotekli Tahviller ile................................................................................32
C. Medeni Kanunda Düzenlenen Taşınmaz Rehni Türleri ile.......... 34
1. İpotekli Borç Senetleri..................................................................... 36
2. İrat Senetleri.......................................................................................37
3. Taşınmaz Rehni İle Güvence Altına Alınmış Ödünç
Senetleri.............................................................................................. 38
D. Rehinli Tahvil İle .....................................................................................41
E. Faktoring ile...............................................................................................42






İkinci Bölüm



MENKUL KIYMETLEŞTİRMEDE HUKUKİ
İLİŞKİLER






I. Menkul Kıymetleştirmede Yer Alan Taraflar...........................................45
A. Kaynak Şirket............................................................................................45
B. Özel Amaçlı Kuruluş...............................................................................47
C. Aracı Kuruluş........................................................................................... 50
D. Alacakları Takip ve Tahsil Eden Kuruluş...........................................51
E. Garanti Veren Kuruluşlar.......................................................................53
1. Dahilî Güvence Mekanizmaları.................................................... 54
a. Aşkın Teminatlandırma .......................................................... 54
b. Rücû...............................................................................................55
c. Diğer Güvenceler........................................................................55
2. Haricî Güvence Mekanizmaları.................................................... 56
a. Garanti Sözleşmeleri ................................................................ 56
b. Sigorta Sözleşmeleri...................................................................58
F. Derecelendirme Kuruluşları..................................................................59
G. Yatırımcılar............................................................................................... 60
II. Menkul Kıymetleştirme İşleminin Safhaları.......................................... 60
A. Varlıkların Analizi ve Seçimi ............................................................... 60
B. Ödeme Yapısının Belirlenmesi .............................................................61
C. Özel Amaçlı Kuruluşun Kurulması ................................................... 63
D. Alacakların Özel Amaçlı Kuruluşa Devri ......................................... 64
E. Varlığa Dayalı Menkul Kıymetlerin İhraç ve Satışı..........................65
F. Alacakların Tahsili ve Menkul Kıymet Bedellerinin
Vadesinde Ödenmesi...............................................................................67
III. Menkul Kıymetleştirmede Özellik Arz Eden Hususlar.........................67
A. Alacakların Temlik Edilmesi................................................................ 68
1. Temlikin İnançlı İşlem Olma Boyutu......................................... 69
2. Alacağa Bağlı Teminatların Temlikle Birlikte Devralana
Geçmesi ............................................................................................. 72
3. Alacağı Temlik Edenin Garanti Yükümlülüğü .........................74
4. İleride Doğacak Alacakların Temliki...........................................76
B. Kaynak Şirketin İflası .............................................................................81
1. Alacakların Devrinin Hukuki Niteliği........................................ 82
2. Muvazaa ve İptal................................................................................85
a. Alacakların Gerçek Değerinden Düşük Bedelle
Satılması ...................................................................................... 88
b. Alacakların Hileli Şekilde Devredilmesi............................. 90
3. Konsolide İflas...................................................................................91
C. Özel Amaçlı Kuruluşun İflası...............................................................93
D. Alacakları Tahsil Hizmeti Veren Kuruluşun İflası.......................... 96





Üçüncü Bölüm



TÜRK HUKUKUNDA MENKUL
KIYMETLEŞTİRME






I. 5582 Sayılı Kanun Öncesi:......................................................................... 100
A. SPKn’nun 13/A Maddesi ve Seri:III No:14 Sayılı Tebliğ............. 100
1. Doğrudan İhraç.............................................................................. 103
2. Dolaylı İhraç ve Genel Finans Ortaklıkları.............................. 105
3. Halka Arz ve Satış Esasları........................................................... 109
B. Tebliğle Düzenlenen Varlığa Dayalı Menkul Kıymetlere
İlişkin Değerlendirme...........................................................................110
II. 5582 Sayılı Kanun Sonrası......................................................................... 112
A. İpotek ve Varlık Teminatlı Menkul Kıymetler................................116
1. İpotek Teminatlı Menkul Kıymetler ..........................................116
a. Tanımı ve Temel Özellikleri..................................................117
b. Teminat Havuzu...................................................................... 120
aa. Havuza dahil edilebilecek varlıklar.............................. 121
bb. Teminat değeri hesaplaması ve gayrimenkul
değerlemesi.........................................................................126
cc. Teminat uyum ilkeleri..................................................... 129
c. Teminat Sorumlusu................................................................ 132
aa. Görevleri............................................................................. 133
bb. Yetkileri .............................................................................. 135
cc. Sorumluluğu...................................................................... 136
d. İhraç, Halka Arz ve Satış Esasları ....................................... 137
aa. İhraç kararı......................................................................... 137
bb. İhraç limiti.......................................................................... 137
cc. Kurul kaydına alınma ve halka arz............................... 138
dd. Halka arz edilmeksizin satış ......................................... 140
ee. İhraç edilen senetlerin kayden izlenmesi.....................141
e. Menkul Kıymetlerin İtfası..................................................... 142
f. İtfanın Tehlikeye Düşmesi Halinde Alınacak
Önlemler.................................................................................... 144
aa. SPKn m.13/A f.15 düzenlemesi..................................... 144
bb. Seri:III No:33 Tebliği m.29 düzenlemesi................... 146
g. Genel Değerlendirme ............................................................ 151
2. Varlık Teminatlı Menkul Kıymetler.......................................... 152
B. İpoteğe ve Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler................................. 158
1. İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler.............................................. 158
a. Genel Olarak............................................................................. 158
b. Konut Finansmanı Fonu........................................................ 159
aa. Tanımı ve yatırım fonu ile mukayesesi........................ 159
bb. İnançlı mülkiyet ilişkisi ...................................................161
cc. Fonun kuruluşu................................................................. 165
dd. Fonun işleyişi .................................................................... 167
aaa. Fonun yönetim ve temsili....................................... 168
bbb. Fonun denetimi......................................................... 172
c. İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetlerin İhraç ve Satışı.........174
aa. Kayda alma..........................................................................174
bb. Satış ......................................................................................176
cc. Menkul kıymetlerin ikinci el piyasada satılması........178
dd. İhraç edilen senetlerin kayden izlenmesi.....................178
d. Fon Portföyü ............................................................................ 179
aa. Portföyde yer alabilecek varlıklar ................................ 179
bb. Portföydeki varlıkların izlenmesi ve kaydının
tutulması ............................................................................ 188
cc. Portföy varlıklarının takibi ve tahsili........................... 190
dd. Portföy varlıklarının saklanması...................................191
e. İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetlerin İtfası........................ 193
f. İtfanın Tehlikeye Düşmesi Halinde Alınacak
Önlemler.................................................................................... 194
aa. Fonun yeniden yapılandırılması................................... 194
bb. Fon kurulu üyelerinin değiştirilmesi........................... 196
cc. Kurucunun veya saklayıcının faaliyet izninin
iptali .................................................................................... 198
g. Fonun sona ermesi................................................................... 198
h. Genel Değerlendirme............................................................. 199
2. Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler............................................... 201
3. İpotek Finansmanı Kuruluşları...................................................205

DEĞERLENDİRME VE SONUÇ................................................................209