Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Eylül (222)      Ağustos (118)      Temmuz (128)      Haziran (104)

İdari İşlemlerin Yürürlükten Kaldırılması

İdari İşlemlerin Yürürlükten Kaldırılması



Sayfa Sayısı
:  
138
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
2010
ISBN NO
:  
978-605-377-389-4

0,00 TL

Bu ürün şu anda stoklarımızda yok!
Yazarın diğer ürünlerine gözatmanızı tavsiye ederiz...











GİRİŞ Anayasal ve yasal düzenlemeler idareye, kamu yararının sağlanmasına yönelik önemli görevleri yerine getirme yükümlülüğünü yüklemiştir. Bu çerçevede, kamu yararının sağlanması, bir açıdan, idarenin bu yükümlülüğünün nedeni; diğer bir açıdan ise, görevlerinin birincil amacı olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yükümlülük ve amaç, görevlerinin yerine getirilmesinde idarenin, kamu yararını sağlamaya elverişli olan -ve çoğu zaman da idare için bir ayrıcalık anlamı taşıyan- bazı hukuki olanaklara sahip olmasını zorunlu kılmaktadır. Bunlar da, aslında, eylemler ve işlemlerden oluşmaktadır. İdarenin anayasa ve yasalar gereği üstlenmiş olduğu görevlerini yerine getirmede ya da genel anlamıyla, kamu hizmetlerini yürütmede kullandığı en önemli hukuki araçlar işlemlerdir. Bu işlemlerin içinde, kamu yararını sağlamada en etkili olanları, bu yüzden de idarelerin en yaygın şekilde kullandıkları ise, idari işlem nitelemesini hak edenleridir. İdari işlemler, yargı yerlerince idare tarafından kamu gücüne dayalı ve tek yanlı olarak tesis edilen ve resen uygulanabilen hukuki tasarruflar1 ya da "bir kamu kurumu tarafından, bir kamu hizmetine ilişkin olarak, kamu hukuku kurallarına göre tek yanlı olarak yapılan ve hukuki sonuçlar doğuran kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemler2 olarak tanımlanmaktadır.Anayasa Mahkemesi′ne göre de "bir tasarruf veya kararın idari işlem sayılabilmesi için, o tasarruf veya kararın bir kamu kurumunca ya da idare örgütü içinde yer alan bir idari makamca verilmiş olması ve idarenin idare hukuku alanında gördüğü idari faaliyetlerle ilgili bulunması gerekir. Başka bir deyimle bir kamu kuramu-nun kamu hizmetleriyle veya bu hizmetlerin yürütülmesiyle ilgili kararları idari nitelik taşıyan kararlardır.3" Öğretide de, idari işlemin, geleneksel olarak idari makamların, kamu gücü ve kudreti ile hareket ederek, idare işlevine ilişkin olarak yaptıkları ve çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğuran tek yanlı irade açıklamaları olarak tanımlandığı belirtilmektedir4. İdari işlemlerin özelliklerinden birisi hukuka uygunluk karinesinden yararlanmalarıdır. Kanunilik karinesi olarak da bilinen bu karine, İdarenin işlemlerinin hem yasal bir dayanağı olduğu, hem de hukuka uygun bulunduğu varsayımını ifade etmek için kullanılan bir terimdir. Latincede « praesumptio iuris tantum » olarak ifade edilen « karine » aksi belirlenip ispat edilinceye kadar hukuksal geçerliliği varsayılan bir durumu ifade eder.5 Danıştayın ifadesiyle "İdari işlemler tesis edildikleri tarihte hukuken var olan geçerli bir işlem niteliğini kazanırlar.6" İdari işlemlerin hukuka uygunluk karinesinden yararlanıyor olması, idarenin kamu gücünü kullanıyor olmasının bir yansımasıdır ve bu anlamda, idare için, her şeyden önce, bir ayrıcalık olarak belirir. Bu ayrıcalık da, idareye, üstlendiği faaliyetleri gerektiği gibi yerine getirebilmesine olanak tanımak, dolayısıyla bu faaliyetlerin ulaşmayı hedeflediği kamu yararını sağlamak amacıyla verilmiştir. Ama bu karine, göreli de olsa, idare edilenler bakımından da bir güvence görüntüsü vermektedir. Çünkü idari işlemler, yürürlüğe girdikleri andan itibaren, bu konuda yetkili olan bir idari makam ya da bir yargı yeri tarafından aksi belirtilene kadar hukuka uygun kabul edilirler. Hemen yukarıda açıklandığı gibi hukuka uygun varsayılan idari işlemler ise, kural olarak (yani nitelikleri veya açık hükümleri gereği süreli değilse), sonsuzluğa kadar geçerli ve etkilidir′7"; ancak, bu süresiz geçerliliğin gerisinde yatan unsurlardan biri olan hukuka uygunlukkarinesi de çürütülemez değildir. İdari işlemlere, özellikle, hukuka aykırı oldukları gerekçesiyle ve belli koşullar çerçevesinde son verilebilir. İdari işlemlere son verilmesi ise, farklı ilkelerin çakışması anlamına gelebileceğinden çeşitli sorunları bünyesinde taşımaktadır. Gerçekten, bir yandan hukuka bağlı idarenin üstlendiği kamu yararını sağlama yükümlülüğü nedeniyle toplumsal veya hukuki bazı gelişmeleri dikkate alarak idari işlemlerinde gerekli değişiklikleri yapma ve gerektiğinde onlara basitçe son verme zorunluluğu; diğer yandan, demokratik bir hukuk devletinde idari işlemlerin geriye yürümezliği8, hukuk güvenliği, kazanılmış haklara saygı ve hatta haklı beklentilerin korunması ilkelerine uyulması gereği, idari işlemlerin sona erdirilmesine sorunlu bir nitelik kazandırabilmektedir. Başka ve daha somut bir anlatımla, idare, örneğin kamu hizmetlerini yürütürken kamu yararındaki değişiklere uyum sağlamak veya hukuka aykırı işlemleri düzeltmek veya onlara son vermek durumunda kalabilmektedir. Buna karşılık, esas olarak, sonsuza dek var olmak için yapılan ve hukuka uygunluk karinesinden yararlanan idari işlemlerle kazanılmış olan hakların ihlal edilmemesi, hukuk güvenliği ilkesine saygı duyulması ve bu işlemler nedeniyle kişilerde oluşan haklı beklentilerin korunması da gerekmektedir. Şu halde idari işlemlere son verilmesi mümkün ve hatta bazen zorunlu ise de, bu yapılırken kişilerin mağdur edilmemesine de özen gösterilmesi gerekir. İdari işlemlere son verilmesi hukuki durumlar üzerinde orantısız sonuçlar ortaya çıkarmamalıdır9. Bu ise, idari işlemlerin yürürlükte kaldıkları sürece, idare edilenler tarafından edinilmiş kazanımlara dokunulmamasından geçer. Böyle olunca, kamu yararı idari işlemlerin sona erdirilmesini dayattığında, bu işlemlere, yürürlükte kaldıkları sürece ortaya çıkan sonuçlarına dokunmadan son vermek, göreli de olsa, rahatlatıcı bir çözüm olarak belirmektedir. İşte, idari işlemlerin yürürlükten kaldırılması da, tam olarak, bu sonucu ortaya çıkaran bir işlemdir. Gerçekten yürürlükten kaldırma, idarenin bir işlemi ile, mevcut bir işleme, geçmişteki kazammlara dokunmaksızın, sadece etkilerini geleceğe dönük olarak kaldıracak biçimde son vermesi demektir. Başka bir deyişle, yürürlükten kaldırma, bu husustaki iradenin açıklandığı tarihten itibaren işlem ve kararın gelecekte yürürlüğüne ve uygulanabilirliğine son vermektir.10 Yürürlükten kaldırma ile, idari işlemin gelecekte artık sonuçlar doğurmaması, ancak onun önceki sonuçlarının korunması kararlaştırılmaktadır11. Şu halde, idari işlemlerin yürürlükten kaldırılması, bir işlemin ortadan kaldırılışının en doğal yöntemi olarak belirmektedir12. Yürürlükten kaldırma işlemi ile idare, kamu yararındaki devinim karşısında gereksiz hale geldiğini, değişmesi gerektiğini düşündüğü işlemlerine, geçmişe dönük kaygılar yaratmaksızın, son verebilmektedir. Öğreti ve uygulamada yürürlükten kaldırma yerine ilga, lağv, iptal ya da fesih kavramları da kullanılmaktadır. Bu ifadeler içinde iptal, her zaman, yürürlükten kaldırmayla eş anlamlı olarak kullanılmasa da13, öğretide açık bir biçimde, işlemin ileriye yönelik olarak hukuk aleminden kaldırılması14 olarak tanımlanmaktadır. Bunun anlamı ise, iptal ile yürürlükten kaldırmanın aynı işlemleri ifade etmesidir. Danıştay da bir kararında üst, astın işlemlerini iptal edebilir, geri alabilir, düzeltebilir15 demek suretiyle, iptali geriye etkili birişlem olarak algılamadığını ortaya koymuştur. İptal ifadesinin, idari işleme ileriye etkili olarak son verme, başka bir deyişle yürürlükten kaldırma anlamında kullanıldığını yasal düzenlemelerde de görmek mümkündür. Örneğin, Türk Vatandaşlığı Kanunu′nun 31. maddesine göre, Türk vatandaşlığını kazanma karan; ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda vuku bulmuş ise kararı veren makam tarafından iptal edilir. Aynı kanunun 32. maddesinde ise, bu iptal kararının karar tarihinden itibaren hüküm ifade edeceği belirtilmekte ve böylece, Türk vatandaşlığını kazanma kararının iptali ile kastedilenin, bu kararın yürürlükten kaldırılması olduğu anlaşılmaktadır. Ancak, yukarıdaki açıklamaların ortaya koyduğu gibi, idari işlemlerin hukuk düzenindeki varlığına son veren tek hukuki işlem de iptal ya da yürürlükten kaldırma değildir. Bunun yanında, idari işlemlerin varlığına geriye etkili olarak son veren yargı yerlerince verilen iptal kararlan ile bizzat idare tarafından alınan ve gene geriye etkili olan geri alma işlemleri de vardır. Hatta, bazı durumlarda idarenin herhangi bir müdahalesine gerek kalmaksızın idari işlemlerin etkisizleşmesi sözko-nusu olabilmektedir. Şu halde, öncelikle yürürlükten kaldırma işleminin, idari işlemlere son veren diğer hukuki işlemlerle karşılaştırılarak ne anlama geldiğinin belirlenmesi önem taşımaktadır (Birinci Bölüm). İdari işlemlerin yürürlükten kaldırılmasının sözkonusu olduğu durumlarda da sorunlar tükenmemektedir. Gerçekten, idari işlemlere son verilmesinin yarattığı sorunların gerisinde sadece geriye etkili sonuçlar doğması yoktur. İleriye etkili olarak son verme de bazı sorunları beraberinde getirebilmektedir. Çünkü idari işlemler tek tip değildir. Düzenleyici ve bireysel işlemler idari işlemin klasik türleri olarak ortaya çıkmakta, böyle bir ayrım kabul edilirken de bunların sonuç -lannın farklılığı etkili olmaktadır. Bu sonuçların farklılığı ise, idari işlemlerin yürürlükten kaldınlmasındaki idare iradesini de etkilemektedir. İdare bazı işlemlerini geniş bir takdir yetkisi içinde serbestçe yürürlükten kaldırırken, bazı işlemlerin kaldırılmasında ilgililerin kazanımlannın korunması ihtiyacından kaynaklanan önemli sınırlama-lara tabi olmakta, bazı işlemlerini ise, istese de, yürürlükten kaldıramamaktadır (İkinci Bölüm). Tüm bu zorluklar aslında idari işlemlerin yürürlükten kaldırılmasının uygulamasını da etkilemektedir. Hatta burada bir karşılıklı etkileşimden söz edilerek denilebilir ki, idari işlemlerin yürürlükten kaldırılmasının hukuki rejimi, bizzat uygulamasından etkilenmektedir. Böyle olunca, son olarak, idari işlemlerin yürürlükten kaldırılmasının uygulamada nasıl ve hangi koşullarda gerçekleştiğinin incelenmesi de zorunluluk taşımaktadır (Üçüncü Bölüm). İÇİNDEKİLER KISALTMALAR vii GİRİŞ 1 BİRİNCİ BÖLÜM KARŞILAŞTIRMALI KAVRAMSAL YAKLAŞIMLA YÜRÜRLÜKTEN KALDIRMA A. Yürürlükten Kaldırma ve Yargısal İptal 10 B. Yürürlükten Kaldırma ve Geri Alma 16 C. Yürürlükten Kaldırma ve Hükümsüzlük 20 İKİNCİ BÖLÜM YÜRÜRLÜKTEN KALDIRMA YA DA KALDIR(A)MAMA A. Düzenleyici İşlemler 28 I. Uyarlanma İlkesi ve Yürürlükten Kaldırma 28 1. Uyarlanma İlkesi 28 2. Uyarlanma İlkesinin Yürürlükten Kaldırma İradesine Etkisi 31 II. Hukuk Güvenliği ve Haklı Beklentilerin Korunması İlkeleri ve Yürürlükten Kaldırma 41 1. Hukuk Güvenliği ve Haklı Beklentilerin Korunması İlkeleri 41 2. Hukuk Güvenliği ve Haklı Beklentilerin Korunması İlkelerinin Yürürlükten Kaldırma İradesine Etkisi 46 B. Bireysel İşlemler 52 I. Bireysel İşlemlerin Yürürlükten Kaldırılmasında Baskın Kavram: Kazanılmış Hak 52 II. Kazanılmış Hak Oluşturup Oluşturmamanın Yürürlükten Kaldırma İradesine Etkisi 56 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM YÜRÜKLÜKTEN KALDIRMA VE UYGULAMA A. Yetkili Makam 73 I. Üst Makam 74 II. İşlemi Yapan Makam 76 III. İşlemi Yapmamış Olan ve Hiyerarşik Üst de Olmayan Makamlar 80 B. Yöntem 84 I. Ayırdedilebilirliği Bakımından Yürürlükten Kaldırma Yöntemleri 84 1) Açıkça Yürürlükten Kaldırma 84 2) Örtülü Yürürlükten Kaldırma 91 a) İdari İşlemlerin Normlar Hiyerarşisindeki Yerinin Etkisi 91 aa) Eş Düzey İşlemler Bakımından 92 aaa) Düzenleyici işlemler 92 bbb) Bireysel işlemler 96 bb) Earklı Düzeydeki İşlemler Bakımından 100 aaa) Düzenleyici işlemler. 100 bbb) Düzenleyici işlemler ve bireysel işlemler 101 b) İdari İşlemlerin Dayanağının Sona Ermesinin Etkisi 102 aa) Dayanak kanunun sona ermesi 102 aaa) Yasakoyucunun iradesiyle 102 bbb) Anayasa Mahkemesi Kararıyla 104 bb) Dayanak idari işlemin sona ermesi 106 aaa) İdarenin iradesiyle 106 bbb) İdari yargı kararıyla 107 c) İdari İşlemlerin Uzun Süre Uygulanmamasının Etkisi 109 II. Zamanı Bakımından Yürürlükten Kaldırma Yöntemleri 113 1. Derhal Yürürlükten Kaldırma 113 2. İleri Tarihli Yürürlükten Kaldırma 115 C. Kapsam 12° I. İdari İşlemin Tamamen Yürürlükten Kaldırılması 120 II. İdari İşlemin Kısmen Yürürlükten Kaldırılması 123 SONUÇ 131 KAYNAKÇA 135