Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Ağustos (45)      Temmuz (110)      Haziran (84)      Mayıs (171)

Demiryolu ile Yapılan Uluslararası Eşya Taşımaları

Demiryolu ile Yapılan Uluslararası Eşya Taşımaları



Sayfa Sayısı
:  
224
Kitap Ölçüleri
:  
16x23 cm
Basım Yılı
:  
1987

35,00 TL











GİRİŞ § 1. KONUNUN SUNULUŞU ′ Uluslararası planda yapılan eşya taşımalarının yeknesak bir düzenlemeye bağlanması yolundaki çabalar, ilkin demiryolu taşımacılığı alanında olumlu sonuca ulaşmıştır. Bu konuya ilişkin ilk Konvansiyon, 1890 yılında hazırlanmış ve 1893′de yürürlüğe girmiştir. Bundan sonraki yıllarda da aynı alanda yeni Konvansiyonlar hazırlanarak, konunun değişen ihtiyaçlara uygun biçimde düzenlenmesine gayret edilmiştir. Uluslararası planda getirilen bu düzenlemelere, ülkemiz, 1930′lardan başlayarak katılmış bulunmaktadır. Ancak konunun, Türkiye′de sistematik bir biçimde ele alınarak, derinliğine işlendiğini söylemek pek mümkün değildir.1 Uluslararası ticarî ilişkilerimizin gelişmeye başladığını ve buna paralel olarak da uluslararası planda demiryoluyla yapılan taşımalann öneminin artmış olduğunu dikkate alarak,2 bu alanda bir inceleme yapmaya karar verdik. 1950 yılında ülkemizde eşya taşımalarının % 55. l′i demiryolu ile gerçekleştirilmiş; 1976′da ise bu oran % 21.2′ye düşmüştür.3 Bugün eşya taşımalarının yaklaşık olarak % 80.9′u karayolunda yapılmaktadır.4 1985 yılında demiryolunda toplam olarak (1) Saptayabildiğimiz kadarıyla bu konu, sadece Atabek′in «Eşya Taşıma Hukuku-Deniz Hukuku Hariç» (İstanbul 1960) isimli kitabında ince lenmiştir. (2) TCDD, 1985 yılında uluslararası planda toplam olarak 880.463 ton eşya taşımıştır. Bunun 152.430 tonu transit; 289.221 tonu ithal; 438.812 tonu ise ihraç eşyasıdır. (TCDD 1985 Yılı Faaliyet Raporu, İzmir 1986, s. 34). (3) Acidereli : Demiryolu Taşımacılığı, II. Türkiye İktisat Kongresi, IV «Altyapı, Enerji ve Ulaştırma» Komisyonu Tebliğleri (DPT Yaym Nu- 1783), s. 228. (4) Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1985-1989) (DPT Yaym Nu: 1974), s. 112. Üçüncü plan dönemi sonunda karayolu taşımacılığının toplam eşya taşımacılığı içindeki payı % 76.4′dü (Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı (1979-1983), RG, 12.12.1978, S. 16478, s. 283). Aynı gelişme, yolcu taşımacılığı bakımından da söz konusu olmuştur. Örneğin 1950′de yolcu taşımalarının % 42′si demiryolu ile 14.262.999 ton eşya taşınmıştır.5 Aynı yıl bakımından ton/km olarak durum, demiryolu ve karayolu için sırasıyla, 7.713.056.636; 44.981.000.000′dir.6 Bu gelişmenin olumsuz bazı sonuçlan olmuş ve bir yandan petrol fiyatlarında meydana gelen artışlar, diğer yandan karayolu taşımacılığının yapı itibariyle daha çok kısa mesafeli ve küçük boyutlu taşımalara uygun olması, taşımaların maliyetini hızla yükseltmiştir. Bu durum karşısında eşya taşımalarının, karayolundan, birim taşıma maliyetlerinin daha düşük olduğu demiryolu, denizyolu ve boru hatlarına kaydırılması zorunluluğu ortaya çıkmıştır.7 Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planında da, karayollarının, toplam eşya taşımacılığında halen % 80.9 olan payının, % 65.7′ye düşürülmesi ve plan dönemi (1985 -1989) sonunda, demiryollarının payının % 18.3′e yükseltilmesi öngörülmüş bulunmaktadır.8 Böylece demiryolu ile yapılan taşımaların yararları ve önemi bir kez daha vurgulanmış olmaktadır. Demiryolu taşımacılığının gelişmesi, her şeyden önce demiryolu şebekesinin islahma ve teknik olanaklarının artırılmasına bağlıdır. Ancak, demiryolu taşımalarıyla ilgili ulusal mevzuatımızın çağdaş bir hale sokulmasının bu husustaki önemi de, gözden uzak tutulmamalıdır. Halen demiryoluyla yapılan ulusal taşımalar, 1872 tarihli Rumeli Demiryolları İşletme Nizam- yapılırken; bu oran 1976 yılında % 2.8′e düşmüştür (Acıdereli : s. 228). Halen yolcu taşımalarının % 95.11 karayolu ile gerçekleştirilmektedir (Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, s. 112). (5) TCDD 1985 Yılı Faaliyet Raporu, s. 33. (6) TCDD 1985 Yılı Faaliyet Raporu, s. 34; 1987 Yılı Programı, RG, 28.10.1986, S. 19265 Mükerrer, s. 255. (7) Hemen belirtmek gerekir ki, demiryolu taşımacılığına alternatif ola rak gösterilen diğer taşıma türleri çeşitli nedenlerle demiryolu taşı macılığının yerini alamamıştır. Örneğin havayolu taşımacılığının pa halı olması; boru hattı taşımacılığının sadece belli tür eşya bakımın dan söz konusu olması; içsu taşımacılığının ise daha çok bölgesel bir nitelik göstermesi, bunların yaygın biçimde kullanılmasına engel olmuş tur (Haenni : Carriage by Rail (in International Encyclopedia of Com- parative Law, Vol. 12, Law of Transport, Chapter 2), s. 3, Nr. 1). (8) Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, s. 112. Beşinci Plan dönemi sonun da denizyolunun payının % 11.5′a; boru hattı payının da % 4.4′e yük seltilmesi amaçlanmıştır. namesi9 ile TCDD tarafından hazırlanan Eşya Tarifesi10 hükümlerine tabi bulunmaktadır. İşletme Nizamnamesi hükümlerinin eskimiş olduğu açıktır. TCDD tarafından hazırlanan Tarife hükümlerinde ise, konu, sistemli bir şekilde ele alınmamıştır. İleride yapılacak yeniden düzenleme faaliyetleri sırasında, uluslararası planda demiryolu ile gerçekleştirilen eşya taşımalarına ilişkin Konvansiyonun çağdaş ihtiyaçlar dikkate alınarak hazırlanmış hükümlerinden yararlanılması düşünülebilir.13 Bu husus, bizi, söz konusu Konvansiyon üzerinde çalışmaya yönelten djğer bir etken olmuştur. § 2. İNCELEME YÖNTEMİ İnceleme konumuz, 1980 tarihli ((Uluslararası Demiryolu Taşımalarına İlişkin Konvansiyona un B Ekini oluşturan «Demiryoluyla Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesine İlişkin Yeknesak Kurallar» dır. Araştırmamızda, 1980 tarihli Konvansiyonun eşya taşımalarına ilişkin bu Eki, «1980 CİM» olarak kısaltılmıştır. Her ne kadar Uluslararası Demiryolu Taşımaları Merkez Ofisi, Konvansiyonun söz konusu Ekinin «Yeknesak Kurallar/CiM» (Einheit-liche Rechtsvorschriften/CIM - ER /CİM) biçiminde kısaltılmasını önermişse de, ileriki yıllarda 1980 tarihli Konvansiyonun Eklerinde değişiklikler yapılacağını dikkate alarak, bunlarm karışıklığa yol açmaması için, yukarıda belirttiğimiz kısaltmayı kullanmayı daha uygun bulduk. Çalışmamız, sekiz bölüme ayrılmıştır : Birinci Bölümde, demiryolu taşımacılığının uluslararası planda düzenlenmesi; İkinci Bölümde, 1980 CİM′e tabi taşımalar (9) Cumhuriyet döneminde İşletme Nizamnamesi, 3259 ve 4341 sayılı Kanunlarla iki kez değişikliğe uğramıştır. İşletme Nizamnamesine ilişkin bilgi için bkz. Arkan : Demiryolu İşletmesinin Eşya Taşımalarından Doğan Sorumluluğu, Sorumluluk ve Sigorta Hukuku Bakımından II. Taşımacılık Sempozyumu, Ankara 1985, s. 47-48. (10) Halen uygulanmakta olan Tarife, 1.7.1984′de yürürlüğe girmiştir. Son radan bu Tarifede, Genelgelerle çeşitli değişiklikler yapılmıştır. (11) Nitekim hava taşımalarını ulusal planda düzenleyen 14.10.1983 tarih ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu′nun hazırlanmasında da, büyük ölçüde 1929 tarihli Varşova Konvansiyonu ile bu Konvansiyon da değişiklik yapan 1955 tarihli Lahey Protokolü hükümlerinden yarar lanılmıştır. ve bu taşımalara uygulanacak hükümler; Üçüncü Bölümde de, taşıma sözleşmesinin yapılması, özellikleri ve ispatıyla ilgili hususlar üzerinde durulmuştur. Dördüncü Bölümde, gönderen/gönderilenin borçları ve sorumluluğu; Beşinci Bölümde ise, demiryollarının borçları ve sorumluluğu incelenmiştir. Altıncı Bölüm, zarardan sorumlu tutulan demiryolu tarafından ödenecek tazminat ve bu tazminat talebinin dava yoluyla ileri sürülmesine ilişkin hususlara ayrılmıştır. Yedinci Bölümde, hak sahibine tazminat ödeyen demiryollarının, diğerlerine rücuu; Sekizinci Bölümde ise, zamanaşımıyla ilgili sorunlar ele alınmıştır. İÇİNDEKİLER Bibliyografya XIII Kısaltmalar •• XXI GİRİŞ § 1. KONUNUN SUNULUŞU 1 § 2. İNCELEME YÖNTEMİ 3 BİRİNCİ BÖLÜM DEMİRYOLU TAŞIMACILIĞININ ULUSLARARASI PLANDA DÜZENLENİŞİ § 1. TARİHSEL GELİŞİM 5 § 2. 1980 TARİHLİ KONVANSİYONDAN ÖNCEKİ DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ 12 § 3. 1980 TARİHLİ KONVANSİYONLA GETİRİLEN YENİLİK LER 15 İKİNCİ BÖLÜM CİM′ E TABİ TAŞIMALAR VE BU TAŞIMALARA UYGULANACAK . HÜKÜMLER § 1. CİM′E TABİ TAŞIMALAR 25 I. Genel Olarak 25 II. CİM Hükümlerinin Uygulanabilmesi İçin Gereken Koşullar 25 1. Taşımanın Konusu Eşya Olmalıdır 25 A — Eşya ... , 25 B — Taşınması Yasak ya da Bazı Ko şullara Bağlanmış Eşya 29 2. Taşıma Sırasında En Az İki Ayrı Devlet Toprağından Geçilmelidir 32 3. Taşıma Listeye Kayıtlı Hatlar Üzerinde Yapılmalıdır 33 4. Taşmıa Tek Bir Hamule Senedi Uyarınca Yapılmalıdır 37 III. Özellik Gösteren Taşımalar 37 § 2. UYGULANACAK HÜKÜMLER 40 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM TAŞIMA SÖZLEŞMESİNİN YAPILIŞI, ÖZELLİKLERİ VE İSPATI § 1. GENEL OLARAK 45 § 2. TAŞIMA SÖZLEŞMESİNİN YAPILIŞI 46 I. Eşyanın Demiryoluna Teslimi 46 II. Hamule Senedinin Demiryoluna Tes limi 47 1. Hamule Senedinin Hukukî Niteliği 47 2. Hamule Senedinin Düzenlenişi 48 3. Hamule Senedinin İçeriği 50 A — Ha m u I e Senedinde Yer Alması Zo runlu Olan Kayıtlar 50 B — D i ğ e r Kayıtlar 55 § 3. TAŞIMA SÖZLEŞMESİNİN ÖZELLİKLERİ 56 I. Taşıma (Sözleşme Yapma) Zorunlulu ğunun Bulunması ... 56 II. Sözleşmenin Aynî (Real) Olması ve Şekle Bağlılığı 61 1. Aynî (Real) Olması 61 2. Şekle Bağlı Olması 63 § 4. TAŞIMA SÖZLEŞMESİNİN İSPATI 65 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM GÖNDEREN/GÖNDERİLENİN BORÇLARI VE SORUMLULUĞU § 1. GENEL OLARAK 71 § 2. HAMULE SENEDİNİ DOĞRU VE EKSİKSİZ BİÇİMDE DÜZENLEME 72 § 3. GÜMRÜK VE DİĞER İDARÎ İŞLEMLERİN TAMAMLANA BİLMESİ İÇİN GEREKLİ OLAN BELGELERİ SAĞLAMA ... 74 § 4. EŞYAYI AMBALAJLAMA VE KARIŞMASINI ÖNLEYÎCt TEDBİRLERİ ALMA 75 ■I. Eşyayı Ambalaj İçinde Teslim Etme 75 II. Karışmayı Önleyici Tedbirleri Alma 77 § 5. GEREĞİNDE YÜKLEME VE BOŞALTMAYI YAPMA 77 § 6. TAŞIMAYLA İLĞÎLl MASRAFLARI ÖDEME 80 I. Masraf Kavramı 81 1. Taşıma Ücreti ... 81 2. Ek Ücretler 82 3. Gümrük Resmi, Vergiler ve Diğer Masraflar 82 II. M a s r a f 1 a r ı Ö d e y e c e k K i ş i 83 BEŞİNCİ BÖLÜM DEMİRYOLUNUN BORÇLARI VE SORUMLULUĞU § 1. GENEL OLARAK 89 § 2. TAŞIMA SÜRESİNCE EŞYAYI KORUMA 91 I. Eşyayı Koruma Borcu 91 II. Koruma Borcunun Söz Konusu Olduğu Süre 93 VI III. Koruma Borcu Dolayısıyla Sorumlu luktan Kurtulma 98 1. Genel Nedenler 99 A — Demiryolunun Önleyemeyeceği ve Sonuçlarına E n s e I Olamayaca- ğı Olay .99 B -^ H ak Sahibinin Kusuru..... • 103 C — Hak Sahibi Tarafından Verilen Talimat 103 D — Eşyanın Kendi K us u r u 104 E — Nükleer Kaza 104 2. Özel Nedenler 107 A — Taşımanın Açık Vagonla Yapıl ması ′ 107 B — Eşyanın Ambalajsız ya da Yeter li Olmayan Bir Ambalaj İçinde Taşımaya Verilmesi 109 C — Yükleme I Boşaltmanın Göndereni Gönderilence Yapılmış Olması 110 D — Gönderen Tarafından Yapılan Yüklemenin Hatalı Olması 111 E — Gümrük Formalitelerinin v e D i ğ e r İdarî İşlemlerin G ön deren/Gönde rilence Yapılması 114 F— Eşyanın Niteliği...... 114 G — Taşınması Y as ak y a da Koşula Bağlı Eşyanın Taşımaya Verilmiş Olması 116 H — Taşınanın Canlı Hayvan Olması 116 / — Refakatçi Tayin Edilmiş Olması 117 3. Demir - Denizyolunda Yapılacak Taşımalar İçin Ön görülen Ek Sorumluluktan Kurtulma Nedenleri 117 § 3. TAŞIMAYI BELLİ SÜRE İÇİNDE GERÇEKLEŞTİRME ... 120 I. Teslim Süresinin Belirlenmesi 120 II. Teslim Süresinin Aşılması 126 III. Teslim Süresinin Aşılmasından Do ğan Sorumluluk 128 § 4. DÎGER BORÇLAR 130 I. İzlenecek Yolu ve Uygulanacak Tari feyi Belirleme 130 II. Teslim Olunan Belgeleri Koruma, Ge reğinde İlgili Makamlara İbraz Etme 132 III. Gümrük ve Diğer İdarî Makamlarca İstenilen İşlemleri Yerine Getirme 133 IV. Verilecek Talimatları İfa Etme 133 1. Talimat Vermeye Yetkili Olanlar 134 2. Talimat Türleri ... 136 t..... VII 3. Talimatın Veriliş Şekli 140 4. Talimatın İfasından Kaynaklanan Masrafların Öden mesi 141 5. Talimatlar Dolayısıyla Demiryolunun Sorumluluğu ... 142 A— Verilen Talimatın Hamule Sene dinin İkinci Nüshasının İbrazı Koşulu Aranmadan İfası Halinde 142 B — Verilen Talimatın İfa Edilmem e- m esi Halinde , 143 V. Taşıma veya Teslim Engellerinin Or taya Çıkması Halinde Hak Sahibine Durumu Bildirme ve Verilecek Tali matı İfa Etme 145 1. Eşyanın Taşınmasını Engelleyen Bir Durumun Ortaya Çıkması 145 A — Taşıma Engeli 145 B — Taşıma Engeliyle Karşılaşılması Halinde Demiryoluna Düşen Yü kümlülükler 146 C — Demiryolunun Sorumluluğu 149 2. Eşyanın Teslimini Engelleyen Bir Durumun Ortaya Çıkması 150 A — Testim Engeli 150 B — Teslim Engeliyle Karşılaşılması Halinde Demiryoluna Düşen Yü kümlülükler 151 C — Demiryolunun Sorumluluğu 153 VI. Belli Bir Meblağı Gönderilenden Tahsil Etme (Rambursman) ya da Gön derene Peşinen Bir Ödemede Bulun ma (Debur) 155 1. Genel Olarak Rambursman ve Debur 155 2. Rambursman ve Debur Tesisi 156 3. Demiryolunun Sorumluluğu 158 VII. Zararla İlgili Olarak Araştırma Yap ma ve Tutanak Düzenleme 159 § 5. YARDIMCILARIN FİİLLERİ DOLAYISIYLA DEMİRYOLU NUN SORUMLULUĞU 159 I. Y a r d ı m cı 1 a r ı n Belirlenmesi 159 II. Sorumluluğun Koşulları 161 ALTINCI BÖLÜM DEMİRYOLU TARAFINDAN ÖDENECEK TAZMİNAT VE TAZMİNAT TALEBİNİN DAVA YOLUYLA İLERİ SÜRÜLMESİ § 1. EŞYAYI KORUMA VE TAŞIMAYI BELLİ SÜRE İÇİNDE TAMAMLAMA BORCUNUN YERİNE GETİRİLMEMESİ NE DENİYLE TAZMİNAT ÖDENMESİ 165 VIII I. Tazminat Ödenmesinin Ön Koşulu : T a- lep Hakkının Düşmemiş Olması 1. Genel Olarak .. 2. Talep Hakkının Düşmesine Engel Olan Olaylar A — Kısmî Zıya ve Hararın Eşyanın K a-b u I ü n d en Onca Saptanmış Olması B — Zararın Eşyanın Dışından Anla şılamaması C — Teslim Süresinin Aşılması Halin de Altmış Gün İçinde Tazminat Talebinde Bulunulması D — Zararın Kasıt veya Ağır Kusur dan Doğmuş Olması II. Tazminat Miktarları 1. Genel Olarak A —■ Z ı y a Halinde B — Hasar H alinde C — Teslim Süresinin Aşılması Halinde 2. Özel Bazı Durumlarda ... A — Taşımanın Özet Tarife Uyarınca Yapılması g — Eşyanın Teslimin deki Çıkarın Bildirilmesi C — Zararın Kasıt veya Ağır Kusur dan Doğması § 2. DİĞER BORÇLARIN YERİNE GETİRİLMEMESİ NEDE NİYLE TAZMİNAT ÖDENMESİ § 3. HAKSIZ FİİL HÜKÜMLERİNE DAYANILMASI HALİNDE ÖDENECEK TAZMİNAT § 4. TAZMİNAT DAVASININ TARAFLARI I. Davacı 1. Genel Olarak 2. Özel Bazı Durumlarda A — Taşıma Sözleşmesi Uyarınca Ya pılmış Bir Ödemenin İadesinin Talep Ol un m ası B — Rambursmanla İlgili Bir Talepte Bulunulması II. Davalı 1. Genel Olarak: 2. Özel Bazı Durumlarda A — Taşıma Sözleşmesi Uyarınca Ya pılan Bir Ödemenin İadesinin T a- lep Olunması B — Rambursmanla İlgili Bir Talepte Bulunulması § 5. TAZMİNAT DAVASININ GÖRÜLECEĞİ MAHKEME 165 165 169 169 171 172 173 173 173 173 178 179 182 182 183 185 186 188 189 189 189 193 193 194 194 194 198 198 198 198 IX YEDİNCİ BÖLÜM ÖDEMEDE BULUNAN DEMİRYOLUNUN RÜCU HAKKI § 1. GENEL OLARAK •• 200 § 2. ZIYA VEYA HASAR NEDENİYLE TAZMİNAT ÖDENMESİ HALİNDE RÜCU ... 200 § 3. TESLİM SÜRESİNİN AŞILMASI NEDENİYLE TAZMİNAT ÖDENMESİ HALİNDE RÜCU 203 § 4. RÜCU DAVASININ TABİ OLDUĞU USUL VE YETKİLİ MAHKEME 204 § 5. RÜCU KONUSUNDAKİ ANLAŞMALAR , 205 SEKİZİNCİ BÖLÜM ZAMANAŞIMI § 1. ZAMANAŞIMI SÜRELERİ ... 207 I. Genel Olarak 207 II. Özel Bazı Durumlarda 208 1. Tahsil Edilen Rambursmanın Ödenmesi Talebi .... 208 2. Demiryolu Tarafmdan Yapılan Bir Satıştan Elde Edi len Meblağın İadesi Talebi 209 3. Kasıtlı Bir Davranıştan Kaynaklanan Tazminat Ta lebi 209 4. Hileden Kaynaklanan Tazminat Talebi 209 5. Tekrar Şevkten Önceki Taşımadan Kaynaklanan Taz minat Talebi 210 § 2. ZAMANAŞIMININ BAŞLANGICI ... ... 211 I. Eşyanın Zıyaı Nedeniyle Tazminat Ta lep Olunması Halinde 211 II. Kısmî Zıya, Hasar ve Teslim Süresi nin Aşılması Nedeniyle Tazminat Ta lep Olunması Halinde 211 III. Taşımayla İlgili Masrafların Öden mesinin ya da Fazladan Yapılan Öde melerin İadesinin Talep Olunması Halinde 212 IV. Borçlu Olmayan Kişiden Tahsil Edi len Meblağın İadesinden Sonra Yeni den Talepte Bulunulması Halin de ... 213 V. Rambursmanla İlgili Bir Talepte Bu lunulması Halinde 213 VI. Demiryolu Tarafından Yapılan Bir Satıştan Elde Edilen Meblağın Öden mesinin Talep Olunması Halinde 214 VII. Gümrük ve Diğer İdarî Makamlara Sonradan Bir Ödeme Yapılması Ha linde 214 VIII. Diğer Hallerde 214 § 3. ZAMANAŞIMININ DURMASI VE KESİLMESİ ′ 215 I. Genel Olarak 215 II. Durma Konusundaki Özel Hüküm 215 1. Demiryoluna Yöneltilecek Talebin Özellikleri 215 2. Demiryoluna Yöneltilen Talebin Hüküm ve Sonuçları 217 § 4. ZAMANAŞIMININ HÜKÜM VE SONUÇLARI 218