Vedat Kitapçılık
Kargo Gönderim Saatleri;
Hafta İçi Saat 16:00 'ya kadar
Cumartesi Saat 11:00 'e kadar
Kartlarına Taksit
Seçeneklerimiz Vardır!
Banka Hesap Bilgilerimiz
Destek
HATTI
0212
240 12 54
240 12 58
Favori
Listenizde
Ürün Yok!
Sepetinizde
Ürün Yok!
Yeni Çıkan Yayınlar:      Ekim (133)      Eylül (288)      Ağustos (64)      Temmuz (98)

Bankalarla Karşılaştırmalı Olarak Hukukî Yönden Özel Finans Kurumları

Bankalarla Karşılaştırmalı Olarak Hukukî Yönden Özel Finans Kurumları



Sayfa Sayısı
:  
281
Kitap Ölçüleri
:  
21x18 cm
Basım Yılı
:  
1999
ISBN NO
:  
975-537-097-8

35,00 TL









ÖNSÖZ

Yatırım araçlarının ve finansman yöntemlerinin çeşitlendirilmesi, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetlerinin 1980 sonrası iktisadi politikaları içinde önemli bir yaklaşım olarak kendisini göstermiştir.

Bu kapsamda, bankacılık sektöründe de banka benzeri ve bankalara alternatif kurumların kurulabilmesi amacıyla yasal düzenlemeler yapılmış bulunmaktadır.

Faizli bankacılığa alternatif olan Özel Finans Kurumları ile ilgili mevzuatın hukukî yönden incelenmesi, önemli bir boşluğu dolduracak ve uygulamaya yol gösterecektir.

Elinizdeki eser, bu düşüncelerle hazırlanmış ve 1989 yılında İ.Ü. Hukuk Fakültesinde doktora tezi olarak kabul edilmiş bulunan \"Özel Finans Kurumlan\" adlı çalışmanın daha sonra geliştirilmesi ile ortaya çıkmıştır.

Danışmanım Prof. Dr. Ömer TEOMAN nezaretinde hazırladığım ve Prof. Dr. Merih Kemal OMAG ile Prof. Dr. Hamdi YASAMAN\′ın da üye olarak bulundukları jüri tarafından oybirliğiyle başarılı bulunan doktora tezimi; gelişen uygulama ile özellikle tez savunmasında yöneltilen eleştiriler ve tavsiyeler doğrultusunda gözden geçirmiş bulunuyorum.

Bu değişiklik çalışmaları sırasında; bilimsel çevrelerde, uygulamada ve kamuoyundaki tereddütleri karşılayabilmek amacıyla, esere, Özel Finans Kurumlarının bankalarla mukayesesini içeren aynntılı bir bölüm ilave edilmiş ve ayrıca diğer bölümlerdeki karşılaştırmalar daha ayrıntılı hale getirilmiştir. Eserin adı da bu nedenle değiştirilmiş bulunmaktadır.

Ayrıca geliştirme sırasında mevzuat değişiklikleri de değerlendirilmiş ve işlenmiştir. Sık değişikliğe uğrayabilecek rakamsal bilgilerin ayrıntısına girmekten kaçınılmış olmakla birlikte, uygulamacıların da bir başucu kitabı olarak yararlanabilmelerini sağlamak amacıyla, gerektiği ölçüde aynntı verilmiştir.

Konunun ekonomik, sosyolojik, ideolojik, dinî ve kamusal boyutları uzmanlık alanmuzın dışındadır. Bu nedenle elinizdeki eser bu yönlerden kaynak olma iddiasını taşımamaktadır. Bununla birlikte temel kaynaklar yardımıyla bu konularda da gerekli görülen bazı bilgiler verilmiştir.

Değerli destekleri için, başta, öğrencisi olmakla şeref duyduğum Prof. Dr. Ömer TEOMAN\′a ve diğer hocalanma teşekkürlerimi sunuyorum.

Bu kitabın temelini oluşturan lisansüstü eğitimim sırasında desteğini esirgemeyen merhum Prof. Dr. Selim KANETİ\′yi saygıyla anıyor, uygulamayı aydınlatıcı yardımları ve değerli teşvikleri nedeniyle sayın Cemal RODOPLU\′ya da teşekkül- ediyorum.

Bilimsel eserlerin, çok kişinin desteğiyle ancak ortaya çıkabileceği kuşkusuzdur. Adını zikredemediğim diğer değerli dostlarıma da burada teşekkürü bir borç biliyorum.

Eserin bilimsel çalışmalara ve uygulamaya yardımcı olması dileğiyle.



19.4.1999 - Ankara Dr. Ahmet Battal
VI

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ V
KISALTMALAR XVII
BİBLİYOGRAFYA XIX





BİRİNCİ BÖLÜM GİRİŞ

ÖZEL FİNANS KURUMLARI HAKKINDA GENEL
BİLGİLER 1
A. Kavram ve Kurum Olarak Özel Finans Kurumlan 1
1. Kavramın Ortaya Çıkışı 1
2. Özel Finans Kurumu Kavramının Tanımı 3
3. Kavramın Tür - İsim Niteliği ve Tür İsmin Sınırları 3
4. Tür İsmin Unsurları 3
Özel Finans Kurumlarının Özellikleri 6
1.
2. 3. 4.
B
Aracı Kurum Niteliği 6
Güven Kurumu Niteliği 7
Faaliyetlerinin İmtiyaza Dayanması 8
Faizsiz Faaliyet Yapması 9
a) Faiz Kavramı ve Kavramın Değişkenliği 9
b) Özel Finans Kurumlarının Faaliyetleri ve Faiz 13
5. Banka Niteliği 16
C. Tarihî Gelişimi 18
D. Kuruluş Gerekçeleri 19
II. ÖZEL FİNANS KURUMLARINA UYGULANACAK
HÜKÜMLER 22
A. Kanunî Dayanak 22
B. Diğer Özel Hükümler 24
C. Kıyasen Uygulanabilecek Hükümler 27
D. Hükümlerin Genel Değerlendirmesi ve Eleştirisi 29
III. ÖZEL FİNANS KURUMLARININ BENZERİ MALÎ
KURULUŞLARLA TOPLU KARŞILAŞTIRMASI 31
vn

A. Bankalarla Karşılaştırma 31
1. Kurumsal Yapının ve Temel Niteliklerin
Karşılaştırılması 31
a) Kurumsal Yapının Karşılaştırılması 31
aa) Genel olarak 31
bb) Kuruluş amaçları, aşamaları ve özel izin
zorunluluğu 33
cc) Malî yapı 34
dd) Denetim 35
ee) TC. Merkez Bankası ile ilişkiler 36
ff) Suç ve ceza ile ilgili hükümler 37
b) Temel Nitelikleri Yönünden Karşılaştırma 39
aa) Aracı kurum niteliği 39
bb) Güven kurumu niteliği 39
cc) İmtiyaza dayalı faaliyet yapmaları 40
dd) Faizsiz çalışma 40
ee) Kamuyu aydınlatma ilkesi 42
ff) Sorumluluklar 43
2. Faaliyetleri Yönünden Karşılaştırma 46
a) Tasarrufların Ekonomiye Aktarılmasına Aracılık
Yönünden Karşılaştırma 46
b) Modern Bankacılık İşlemlerinin Karşılaştırması 49
3. Toplu Değerlendirme 50
B. Banka Dışı Diğer Malî Kuruluşlar İle Toplu Karşılaştırma 52
C. Diğer Ülkelerdeki Benzer Malî Kuruluşlarla Karşılaştırma .... 53

İKİNCİ BOLUM
ÖZEL FİNANS KURUMLARININ KURULUŞU, TEŞKİLÂTI, MALÎ VE İDARÎ YAPISI


I. ÖZEL FİNANS KURUMLARININ KURULUŞU 57
A. Kuruluş Şekli 57
1. Anonim Ortaklıkların Kuruluş Türleri Açısından
İnceleme 57
2. Kuruluş Aşamaları 59
B. Kurucu Ortakların Sorumlulukları 60
vm

II. ÖZEL FİNANS KURUMLARININ TEŞKİLÂTI 62
A. Organlar 62
1. Genel Kurul 62
a) Ortakların Haklan 62
aa) Genel olarak 62
bb) Ortak sayısının özelliği 63
cc) Oy hakkı 64
dd) Oy hakkının vekâleten kullanılması 66
b) Ortakların Sorumluluğu 66
c) Özel Finans Kurumlarında Paylar ve Hisse Senetleri ..67
aa) Payın özellikleri 67
bb) Payın sağladığı haklar 68
cc) Payın devrindeki özellikler 69
2. Yönetim Kurulu 73
a) Seçimi 73
b) Görevleri 73
c) Sorumlulukları 75
3. Denetleme Kurulu 79
B. Diğer Birimler 80
1. Şube Teşkilâtı ve Muhabirler 80
2. Personel Yapısı 83
III. ÖZEL FİNANS KURUMLARININ DENETLENMESİ 87
A. Genel Olarak 87
B. İç Denetim 88
1. Denetleme Kurulunun Denetimi 88
2. Yönetimin Kendisini Denetlemesi (Müfettişler Eliyle
Denetim) 89
C. Dış Denetim 89
1. Merkez Bankasının Denetimi 89
2. Hazine Denetimi 91
3. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Denetimi 92
4. Bağımsız Dış Denetim 93
D. Denetim Araçları 95
1. Bilanço ve Diğer Bildirimler 95
IX

2. Standart Rasyolar 96
IV. ÖZEL FİNANS KURUMLARININ MALÎ YAPISI 97
A. Özel Finans Kurumlarının Sermayesi 97
B. Malî Bünyenin Güçlü Olması Zorunluluğu 101
C. Malî Bünyeyi Güçlü Tutmaya Yönelik Tedbirler 101
1. Genel Olarak 101
2. Yedek Akçeler 102
3. Diğer Karşılıklar 104
D. Bozulan Malî Bünyeyi Güçlendirmeye Yönelik Tedbirler ..106
E. Malî Bünyenin Düzelmemesinin Sonuçları 107


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÖZEL FİNANS KURUMLARININ KLASİK BANKACILIK FAALİYETLERİ


I. KURUM FAALİYETLERİNİN GENEL
DEĞERLENDİRMESİ 109
II. ÖZEL FİNANS KURUMLARININ FAALİYET İZNİ
ALMASI 111
A. İznin Anlamı 111
B. İznin Sonuçları 112
III. GENEL İZİN KAPSAMINDAKİ KLASİK BANKACILIK
FAALİYETLERİ 113
A. Kiralık Kasa Hizmeti 113
B. Havale ve Transfer İşlemleri 114
C. Fizibilite Etüdleri Hazırlamak 114
D. Merkez Bankasının Uygun Göreceği İşlemler 114
1. Genel Olarak 114
2. Sermaye Piyasasında Aracılık İşlemleri 115
3. Yatırım Fonu Kurulması 116
4. Kâr ve Zarar Ortaklığı Belgesi (KOB) İhracı 117
5. Kambiyo Faaliyeti 118
6. İstihbarat Hizmetleri 119
E. Carî Hesap Açılması 120
1. Hukukî Yapısı ve Mevduat Niteliği 120




a) Hukukî Yapısı 120
b) Bedelsizlik Niteliği 121
c) Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu İle İlgisi 122
2. Çalışma Şekli 124
a) Carî Hesapların Açılışı ve İşleyişi 124
b) Carî Hesaba Çek Keşidesi 124
c) Carî Hesaplarda Toplanan Fonların Kullanılması 126
3. Carî Hesap Sahibinin Korunması 128
IV. ÖZEL İZNE BAĞLI FAALİYETLER 129
A. Teminat Mektubu Verilmesi 129
B. Özel Şartlarla Ortaklıklar Kurmak 131
C. Ticarî Amaçla Mülk Alım Satımı 131


DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ÖZEL FİNANS KURUMLARININ KENDİNE ÖZGÜ
FON TOPLAMA FAALİYETİ (KATILMA HESABI AÇILMASI)


I. KATILMA HESABININ HUKUKÎ YAPISI 133
A. Sözleşmeye Uygulanacak Hükümler 133
B. Hesap Sahibinin Talep Hakkı 135
1. Talep Hakkının Kapsamı 135
2. Özel Finans Kurumunun Katılma Hesabı Sahibine Karşı
Sorumluluğu 137

a) Sorumluluğun Kapsamı 137
b) Sorumluluğun Sınırları 139
C. Benzer Müesseselerle Mukayese 141
1. Yatırım Fonu Katılma Belgeleri 141
2. Kâr ve Zarar Ortaklığı Belgeleri (KOB) 143
D. Katılma Hesaplarında İnançlı Mülkiyet Esasları 147
1. İnançlı Muamelelerin Mahiyeti 147
2. İnançlı Muamelelerin Hükümleri 148
3. İnançlı Mülkiyetin Katılma Hesaplarına Tatbik İmkânı.. 149
E. Mevduat Sözleşmesinden Farkı 149
XI

F. Adî Ortaklık ve Sonuca Katılmalı Ödünç Akdî Ayrımı 151
1. Tartışmanın Kaynağı 151
2. Taraf İradelerinin Etkisi 152
3. Zarara Katılma Unsuru 153
4. Yönetime ve Denetime Katılma Unsuru 154
5. Yardımcı Kıstaslar 155
6. Kıstasların Değerlendirilmesi 156
7. Sonuca Katılmalı Ödüncün Hukukî Yapısı 156
8. Özel Finans Kurumları Açısından Sonuçları 158
II. KATILMA HESABININ ÇALIŞMA ŞEKLİ 158
A. Katılma Hesabının Açılışı 158
1. Genel Olarak 158
2. Hesapların Açılmasında İcap ve Kabul 159
3. Hesap Sahibinde Aranacak Vasıflar 162

a) Genel Olarak 162
b) Küçüklerin ve Kısıtlıların Kendi Adlarına Açacakları
Hesaplar 163
c) Çocuklar Adına Anne Babanın Hesap Açtırması 164
d) Küçükler Adına Üçüncü Kişilerin Hesap Açtırması ..166
e) Hesap Üzerinde Mirasçıların Haklan 167
B. Katılma Hesabının Kullanılması 167
1. Hesapların Kullanılma Yerleri 167
2. Katılma Hesaplarının Kullanılmasında Riskin Dağıtılması
İlkesi 169
3. Katılma Hesaplarında Hesapların Bağımsızlığı İlkesi 170
4. Özel Fon Toplama ve Kullanım Usulleri 171

a) Katılma Hesaplarının Tarımsal Endüstride
Kullanılması 171
b) Müstakil Hesaplarda Fon Toplanılması 171
C. Hesaplar Üzerinde İşlemler 171
1. Hesabın Devri 171
2. Hesaptan Para Çekilmesi veya Kapatılması 174
D. Katılma Hesabında Zamanaşımı 175
E. Hesapların Dayandığı Sözleşmeler ve Metinleri 176
xn


II.

BEŞİNCİ BÖLÜM
ÖZEL FİNANS KURUMLARININ FON KULLANDIRMA
FAALİYETİ


FONLARIN KULLANILMASI İLE İLGİLİ GENEL
ESASLAR 179
A. Genel Olarak Fon Kullanılması Şartlan 179
1. Tercih Hakkının Kuruma Ait Olması 179
2. Faaliyet Türleri İle İlgili Beklentiler ve Gelişmeler 180
3. Kurumsal İlkelerden Kaynaklanan Sınırlamalar 183
4. Ortaklıkla İşlem Yapma Yasağının Kurumlar Yönünden
Sonuçlan 185
B. Kullanılabilecek Fonlar 186
C. Fonların Kullanılabileceği Yerler ve Sınırları 188
D. Fon Kulandırma Faaliyetinde Uyulacak Esaslar 189
1. Genel Olarak 189
2. Uyulacak İlkeler 190

a) Hesaplann Bağımsızlığı İlkesi 190
b) Riskin Dağıtılması İlkesi 191
3. Fonların Kullanılmasında Teminatlar 194
E. Kâr ve Zararın Belirlenmesi 196
1. Kâr ve Zarara Katılmaya İlişkin Genel Sınırlar 196
a) Genel Olarak 196
b) Düzenlemenin Eleştirisi 196

2. Riskin Dağıtılmasının Kâr ve Zarar Üzerindeki Etkisi 198
3. Beklenen Kârın Elde Edilememesinin Sonuçları 198
4. Masrafların Kâr ve Zarara Etkisi 199
5. Kâr ve Zararın Taraflar Arasında Takası İmkânı 199
TOPLANAN FONLARLA ÜRETİM DESTEĞİ
SAĞLANMASI 200
A. Üretim Desteği Sağlanması Faaliyetinin Hukukî Yapısı 200
1. Genel Olarak 200

xm

2. Uygulanacak Hükümler 204
3. Sözleşmenin Özellikleri 206
B. Üretim Desteği Sağlanması Faaliyetinin İşleyişi 207
1. Genel Olarak 207
2. Tarafların Hak ve Borçları 207

a) İfa Yükümü 207
b) Akdin İfa Edilmediği Definin Kullanılma İmkanı ...210
c) Diğer Hak ve Yükümlülükler 212
III. KÂR VE ZARARA KATILMA YÖNTEMİ İLE FON
KULLANDIRMA 213
A. Hukukî Yapısı 213
1. Faaliyetin Sözleşmesel Niteliği 213
a) Genel Olarak Sözleşmeye Uygulanacak Hükümler.. 213
b) Unsurları 218
aa) Şekil unsuru 218
bb) Konu unsuru 219
cc) Sermaye unsuru 221
dd) Taraf unsuru 222
2. Akdin Doğurduğu Sonuçlar 224
a) Asli Sonuç: Kâr ve Zarara Katılma 224
b) Fer\′i sonuçlar: Yönetim ve Denetim Yetkileri ve
S orumluluk 225
B. Kâr ve Zarara Katılma Yönteminin İşleyişi 229
1. Yatırımın Seçimi 229
a) Genel Olarak 229
b) Yatırımın Seçiminde Uygulanacak Kıstaslar 230
c) Fon Tahsisinde Teminat ve Likidite 231
d) Riskin Dağıtılması İlkesinin Uygulanması 233
2. Sözleşmenin Hükümleri ve Uygulanması 233
a) Fonu Yönetim Yetkisi ve Yönetenin Borçları 233
b) Denetim Yetkisi 235
c) Sermaye Konulması ve Etkileri 236
d) Kâr ve Zararın Tespit Edilmesi ve Dağıtılması 237
e) Tarafların Sorumluluğu 241
XIV



3. Akdin Sona Ermesi 243
a) Sona Erme Nedenleri 243
b) Sona Erme Şekli 247
IV. KİRA AKDİ (LEASING) 248
A. Hukukî Yapısı 248
B. Leasing\′in İşleyişi 251
V. MAL KARŞILIĞI OLAN VESAİKİN ALIM SATIMI YOLU
İLE FON KULLANDIRMA 254
A. Genel Olarak 254
B. Hukukî Yapısı 254
C. İşleyişi 255

ALTINCI BÖLÜM
ÖZEL FİNANS KURUMLARININ SONA ERMESİ VE TASFİYESİ

I. GENEL OLARAK SONA ERME 257
II. SONA ERME SEBEPLERİ 257
A. İnfisah Sebepleri 257
1. Sürenin Dolması 257
2. AO.nun Maksadının Elde Edilmesinin İmkânsız Hale
Gelmesi 258
3. Sermayenin Üçte İkisinin Yitirilmesi 259
4. Pay sahiplerinin Sayısının Asgari Sınırın Altına
Düşmesi 259
5. Özel Finans Kurumunun İflâsına Karar
Verilmiş Olması 260
6. Kurumların Esas Sözleşmelerinde Gösterilen Sebepler ..261
7. Kurumların Birleşmesi 261
B. Fesih Sebepleri 261
1. Kurum Organlarından Birinin Eksikliği 261
2. Esas Sermayenin Üçte İkisini Yitirilmesi 261
3. Esas Sözleşmede Öngörülen Sebepler 262
4. Genel Kurulca Feshe Karar Verilmesi 262
III. TASFİYE 262
XV

I.
II.
III.

A. Genel Olarak 262
B. Tasfiye Kararı 263
C. Tasfiye Usulü 265
1. Genel Olarak 265
2. Carî Hesapların Tasfiyesi 266
3. Katılma Hesaplarının Tasfiyesi 267
4. Kurum Hesaplarının Tasfiyesi 267
SONUÇ
Genel Olarak 270
Mevcut Durumun Değerlendirilmesi 274
Özel Finans Kurumları İle İlgili Sistemde Yapılması Gereken
Değişiklikler 276